ناپاك نرويد تا از آن انفاق كنيد در حالى كه خود شما حاضر نيستيد آن را بپذيريد ، مگر از روى اغماض و كراهت ، بدانيد خداوند بىنياز و شايستهء ستايش است » .
مسائلى چند :
1 - احتمال دارد منظور از « طيّب » ؛ « طيّبات » به معنى حلال باشد و بدين لحاظ از امام صادق ( عليه السّلام ) روايت شده است كه آيهء مذكور دربارهء قومى كه از طريق رباخوارى در زمان جاهليّت ، اموالى را اندوخته بودند ، نازل شده است و از آن اموال صدقه مىدادند و خداوند آنان را منع فرمود و دستور داد كه از مال حلال ، صدقه بدهند . همانطورى كه در حديث وارد شده است : « خداوند پاكيزه است و پاكيزگى را دوست مىدارد » « 1 » و به خاطر آنكه مال حرام ، و تصرّف در آن حرام و ملك غير است و از نظر عقل و شرع قبيح و زشت است .
سؤال و جواب : اگر ايراد نماييد كه از نظر علماى شيعه مال مخلوط به حرام كه مالك آن نه اصل مال حرام و نه اندازهء آن را ، تشخيص مىدهد ، بايد خمس آن را پرداخت نمايد و اين خمس از حلال و حرام فراهم شده است ، بنابراين از مال حرام ، در راه خدا انفاق شده و تصرّف در حرام خواهد بود .
در پاسخ مىگوييم ، إخراج خمس تصرّف در حرام نيست ، بلكه مالك مال محكوم شده است كه بايد خمس بدهد و اين خمس در حقيقت تصرّف در مال حلال است ، براى اينكه رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود : فرد بر اموالش مسلّط است . و نظر بر اينكه توجّه ندارد كه چه مقدار مال حرام در اموالش موجود است ، لذا شارع مقدس اجازه داده است كه خمس آن را خارج نمايد تا اين خمس عوض آن مال حرام در روز قيامت محسوب شود . چنانچه شارع و حاكم ، معاوضه مال شخص غايب را اجازه مىدهند ، يا مال كسى را كه از تصرّف منع شده است منوط به اجازهء حاكم است اينها انفاق از حرام و تصرّف در حرام نخواهد بود .
احتمال دارد مراد از « طيّب » مال نيكو و خوب باشد كه مال پست و بد را انفاق نكنيد . و لذا گفته شده است آيهء مباركه دربارهء قومى نازل شده است كه خرماى بد را ، به عنوان زكات ، مىپرداختند ، مطلب مذكور از على ( عليه السّلام ) روايت شده است و مؤيّد احتمال مذكور قول خداوند است كه مىفرمايد : « هرگز به نيكى نمىرسيد ، جز آنكه از چيزى كه دوست داريد ، در راه خدا انفاق كنيد » . « 2 »
هامش
( 1 ) . غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 70 ، حديث 181 .
( 2 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 192 ،( لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ ).