« آيا آنان نمىدانند كه تنها خداوند توبه را از بندگانش مىپذيرد ، زكات ، يا صدقات ديگرى را كه به عنوان كفّاره گناه و تقرّب به پروردگار مىدهند ، خدا مىگيرد و خداوند توبهپذير و مهربان است » .
استفهام در آيه احتمال دو معنا را دارد : يكى براى تثبيت و آگاهاندن بر اينكه بايد علم داشته باشند كه خدا توبه را قبول و صدقات را مىگيرد ؛ به اين معنا كه خداوند از توبه كردن ، راضى بوده و صدقه را پاداش مىدهد و حديث ذيل به همين معنا اشاره دارد : « صدقه پيش از آنكه به دست فقير برسد ، در دست خدا واقع مىشود » : « 1 » علم داشتن به مطلب مذكور ، به اين جهت است كه مردم اقدام به توبه و پرداخت صدقه نمايند .
ديگرى استفهام براى انكار علم نداشتن آنها است ، زيرا هنگامى كه از رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) سؤال نمودند كه اموال آنها را بگيرد و توبهء آنها را قبول نمايد ( چنانچه قبلا ذكر شد ) و نمىدانستند كه فقط خداوند توبه را قبول و صدقه را مىگيرد با استفهام مذكور مىخواهد از باب انكار بفرمايد كه آيا آنها اين موضوع ساده را نمىدانند ؟ !
كلمهء « هو » در
هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
« براى « حصر » است كه هيچ كس جز خدا توبه را قبول نمىكند . اگر در تركيب آيه دقّت شود ، از چند جهت مبالغه در وجوب علم داشتن به اينكه خداوند توبه را قبول و صدقه را مىگيرد ، استفاده مىشود .
آوردن استفهام به دو معناى مذكور .
1 - آوردن كلمهء « علم » بعد از ادات استفهام .
2 - آوردن جملهاى كه با كلمهء « انّ » تأكيد شده است . آوردن أدات حصر « هو » معلوم مىشود كه خداوند توبهپذير است و بر بندگانش مهربان بوده و نهايت رأفت و رحمت ، را نسبت به بندگانش مهربان بوده و نهايت رأفت و رحمت را نسبت به بندگانش دارد .
* * *
[ 93 ] آيهء سوّم :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّباتِ ما كَسَبْتُمْ ، وَ ، مِمَّا أَخْرَجْنا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَ لَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ
« 2 »
» ؛
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، از اموال پاكيزهاى كه از طريق تجارت به دست آوردهايد و از آنچه از زمين براى شما خارج كردهايم ، انفاق كنيد به سراغ قسمتهاى
هامش
( 1 ) . غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 70 ، حديث 790 . كشاف ، ج 2 ، ص 308 ، سورهء توبه ، ذيل آيهء 10 .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 267 .