همين مطلب از امام صادق ( عليه السّلام ) روايت شده است . رسولخدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) گروهى را كه در حال سفر افطار نمىكردند « گناهكاران » نام نهادند . روايت شده است كه خدمت رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) از آن گروه سخن گفته شد . فرمود : آنان گناهكارانند ، آنان گناهكارانند » . « 1 »
4 - « بر كسانى كه روزه گرفتن برايشان پرزحمت و مشقّتبار باشد ، كفّاره واجب است » . بعضىها گفتهاند قادر بر صوم ، بين روزه گرفتن و كفّاره دادن ، مخيّر است ( براى هر روزى يك كيلو و نيم و بنابر قولى 750 گرم طعام « 2 » » . بنابراين قول ، معناى
« فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً »
اين است : كسى كه بيشتر كفّاره بدهد ، بهتر است . منتهى اگر شخص قادر ، روزه بگيرد ، برايش بهتر مىباشد » سپس حكم مذكور ( مخيّر بودن ) با قول خدا كه فرمود : « كسى از شما كه در ماه رمضان حاضر است ، بايد روزه بگيرد » نسخ گرديد .
بعضىها گفتهاند آيه مذكور :
« وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ . . . »
نسخ نشده است و بلكه مقصود از كسانى كه توان روزه گرفتن را ندارند ، افراد ذيل مىباشد :
1 - زن حامله كه وضع حملش نزديك است ، 2 - زن شيردهاى كه كم شير است ، 3 - پيرمرد و پيرزن . دليل اين قول اين است كه نظر براينكه مريضى كه باعث سقوط وجوب مىشود ، ذكر نمود و از يك طرف اسباب و عوامل ديگرى هم وجود دارند كه از نظر عرف ، مرض محسوب نمىشوند ، و لكن باوجود آنها روزه گرفتن زحمتبار و مشقّتآميز خواهد شد . لذا حكم آنها را با آيهء مذكور بيان فرموده است : بنابراين تقدير آيه چنين است : « بر كسانى كه توان روزه گرفتن را دارند ، منتهى بعدا چيزى بر آنها عارض شده است كه مانع تاب و توان آنها شده است ، به جاى روزه ، فديه و كفّاره واجب مىباشد » .
اين قول از امام صادق ( عليه السّلام ) روايت شده است و اين بهترين تفسير آيه مىباشد ، چه آنكه تخصيص بهتر از نسخ است .
مؤيّد قول دوّم ، قرائت شاذّ و نادرى است كه از ابن عبّاس نقل شده است : كه « يطوّقونه » ؛ را يعنى « يتكلّفونه » ؛ معنى كرده است « با تكلّف و زحمت روزه را مىگيرند » .
هامش
( 1 ) . التهذيب ، ج 4 ، ص 217 . حديث 631 . صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 785 ، حديث 90 ، سنن ، ج 3 ، ص 89 ، حديث 710 .
( 2 ) . صاع يك من : سه كيلو ، مدّ : 750 گرم .