3 - كتاب روزه و احكام آن
صوم و روزهدارى يكى از احكام عبادى مهمّ اسلام است كه داراى فوائد تربيتى و اجتماعى فراوانى مىباشد فقيه بزرگوار مرحوم فاضل مقداد احكام فقهى آن را در اين وجيزه بيان كرده است .
« صوم » در لغت به گفتهء آقاى خليل ، به معناى ايستادن بدون عمل است .
جوهرى گفته است « صوم » به معناى خوددارى كردن است و در شرع خوددارى كسى است كه داراى اوصاف خاصّى است ، پرهيز از از چيزهايى مخصوص و در زمان خاصّ با نيّت مخصوص و قصد قربت .
اين تعريف نقض شده است به اينكه « امساك » يك امر عدمى است و اشياى مخصوصه ، مبهم و مطلق است .
و لذا بعضىها گفتهاند « صوم » به معناى بازداشتن نفس است از مفطرات ( چيزهايى كه روزه را باطل مىكند ، توأم با نيّت و قصد ) .
در اين تعريف اشكال است ، چه آنكه اوّلا : بازداشتن نفس ، شب را نيز شامل مىشود ؛ در حالى كه كفّ نفس در شب ، روزه و صوم به حساب نمىآيد . ثانيا : خوردن سهوى ، مبطل روزه نيست . بنابراين در تعريف مزبور بايد قيد « عمد » اضافه شود ( كفّ نفس از مفطرات مع التعمّد ) . سرانجام معلوم مىشود كه تعريف مذكور ، نه مانع الأغيار است ( براى اينكه كفّ در شب داخل مىگردد ) و نه جامع افراد است . ( براى اينكه با خوردن سهوى ، روزه باطل نيست ) و از شمول تعريف خارج مىشود .
و علاوه بر اشكال مذكور ، كفّ و بازداشتن نفس از ناحيهء كافر و مسافر و حايض و جنب ، از مفطرات همراه با نيّت و قصد ، صوم نخواهد بود ، در حالى كه تعريف مذكور شامل موارد مذكور نيز مىشود . بنابراين بايد قيدى اضافه شود تا موارد مذكور از شمول تعريف بيرون روند .
و چه بسا بعضىها « آمادهسازى نفس » را افزودهاند يعنى توطين النّفس على الكفّ » ؛ « وادار نمودن نفس بر بازداشتن از مفطرات » اين قول ايضا بىاساس است و اشكالات مذكوره وارد خواهد بود .