اين قول بهتر به نظر مىرسد . امام صادق ( عليه السّلام ) فرموده است : « مقصود مستحبّ بودن گوش فرادادن به تلاوت قرآن در نماز و غير نماز است » .
همين قول ، مختار و مورد انتخاب ما مىباشد ، به دليل مطلق بودن لفظ
« إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ »
؛ « هنگامى كه قرآن تلاوت مىشود » كه تلاوت در حال نماز و غير نماز را شامل مىشود . و در مورد واجب بودن استماع به واجب بودن يا نبودن آن شكّ داريم .
اصل و قاعدهء برائت اقتضاى آن را دارد كه ذمّهء ما از وجوب استماع برى بوده باشد .
فوايدى چند :
1 - علماى شيعه و حنفيّه براى اثبات اينكه در نماز جماعت وجوب قرائت حمد و سوره از مأمومين ساقط مىباشد ، با آيه مباركه استدلال نمودهاند ، چه آنكه ( انصات ) ساكت بودن ، هنگامى محقّق مىشود كه مأمومين در موقع تلاوت حمد و سوره توسّط امام ، ساكت باشند .
شافعيّه در اين مورد مخالفت نمودهاند ، زيرا قرائت فاتحه را به طور مطلق براى مأموم ، مستحبّ دانستهاند .
چه بسا علماى شيعه تفصيل دادهاند كه در نمازهايى كه بايد بلند خوانده شوند ( صبح و مغرب و عشاء ) ، ترك قرائت ، بهتر است ، به همان دليلى كه گفتيم ( انصات وقتى محقّق مىشود كه ساكت باشند ) و امّا در نمازهايى كه بايد آهسته خوانده شوند و يا در نماز جهريّه ، اگر مأموم به اندازهاى از امام دور باشد كه صداى امام را نشنود و يا همهمهاى بوده باشد كه مانع شنيدن صداى امام شود ، در اين فرض بهتر است مأموم ، سورهء فاتحه را بخواند .
بعضىها گفتهاند براى مأموم مستحبّ است كه در ذهن و خاطر خود مشغول گفتن ذكر از قبيل تسبيح « سبحان اللّه » تحميد و « الحمد اللّه » و تكبير « لا إله الّا اللّه » و تهليل « اللّه اكبر » بوده باشند . اين قول بهتر است .
مؤيّد آن ، روايت زراره از امام باقر و يا امام صادق ( عليهما السّلام ) است كه فرمود :
هنگامى كه پشت سر امام قرار گرفتى ، اقتداء كن و ساكت باش و در نفس و باطن خود ، تسبيح كن . « 1 » يعنى در نمازى كه بايد آهسته خوانده شود و در آيهء بعد از اين آيه به همين قول اشاره دارد .
هامش
( 1 ) . التهذيب ، ج 3 ، ص 33 ، حديث 116 .