ديگر بر « معنا » حمل نموده است . مانند قول خداوند كه فرمودند :
« وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا »
و نگفته : « اقتتلا » به خاطر حمل نمودن بر معنى . ( دقّت كنيد ) .
پس از شرح الفاظ به بيان نكات مذكور مىپردازيم به بيان چگونگى نماز خوف بر طبق فرمايش فقها ، و بعد از آن ، آنچه را كه از آيه استفاده مىشود ، مورد توجّه قرار خواهيم داد .
هنگامى كه خوف و ترس از جنگ ، وضعى را به وجود آورد كه امكان استقرار در يك جا و انجام اعمال به طور دستهجمعى از ميان رفت و بلكه در حال شمشير زدن و رو در روى دشمن قرار گرفتن باشد ، بايد طبق امكانات و مقتضاى شرايط ، به طور فرادى نماز بگزارند و اگر به اين حالت قرار نگيرند ، علما سه نوع نماز را ذكر نمودهاند :
نوع اوّل : بطن النّخل
اولين آن ، نماز « بطن النخل » است . « 1 » و آن اين است كه دشمن در سمت قبله قرار داشته باشد و مأمومين به دو دسته تقسيم مىشوند و امام با دستهء اوّل ، دو ركعت نماز را مىخواند و سلام مىدهد و دستهء دوّم بايد مشغول نگهبانى باشند و سپس با دستهء دوم دو ركعت نماز را مىخواند . اين دو ركعت براى امام نافله و براى مأمومين فريضه ، محسوب مىشود و اين نماز در صورت وجود امنيّت ، صحيح است .
نوع دوّم : عسفان
دومين آن ، « صلاة عسفان » « 2 » است و آن اين است كه دشمن در سمت قبله قرار دارد و مسلمانان دو صف تشكيل مىدهند . تكبيرة الإحرام و ركوع را با هم انجام مىدهند . امام فقط با صف اوّل سجده را انجام مىدهد و صف دوّم جهت نگهبانى مىايستند . هنگامى كه امام همراه صف اوّل ايستادند ، صف دوّم به سجده مىروند .
سپس صف اوّل به جاى صف دوّم و صف دوّم به جاى صف اوّل نقل مكان مىكنند .
آن وقت امام با هر دو صف به ركوع مىرود ، سپس سجده را با صفى كه نزديك به امام است ، انجام مىدهد و صف بعدى مىايستد و نگهبانى مىدهد و هرگاه كه امام
هامش
( 1 ) . « بطن النخل » جمع نخله ، قريه و محلّى است نزديك مدينه كه بر سر راه به سوى بصره قرار دارد .
( 2 ) . « عسفان » قريهاى است كه بين مكه و مدينه قرار دارد و گفته شده است آبادى است كه درختان خرما و مزارع دارد و در 36 ميلى مكّه است و بنى لحيان » در آن سكونت داشتند ( معجم البلدان ، ج 6 ، ص 174 ) .