و آنچه را بعد از دنياست مشاهده مىكنند ، انگار بر احوال پنهان برزخيان كه چه مدّتى است در برزخ به سر مىبرند آگاهند ، و قيامت وعدههاى خود را بر آنان محقق كرده ، و اينان براى اهل دنيا پرده از آن برداشتهاند ، گويى چنان است كه مىبينند آنچه را مردم نمىبينند ، و مىشنوند آنچه را مردم نمىشنوند .
اگر آنان را كه در مقامات پسنديده و مجالس شايسته هستند در عقل خود مجسم كنى ، در حالى كه دفاتر اعمال خود را باز كرده ، و از هر انديشهاى فارغ شدهاند براى محاسبهء نفوس خود بر هر عمل كوچك و بزرگى كه به آن مأمور بودند ، و نسبت به آن كوتاهى كردهاند ، يا از آن نهى شده ولى تقصير نمودهاند ، و بار سنگين گناهان خود را بر پشت خود بار كرده ، و از برداشتنش عاجز و ناتوان شده ، گريه گلوگيرشان گشته ، و با خويشتن همراه با ناله و زارى پرسش و پاسخ نمودهاند .
در جايگاه ندامت و اعتراف به گناه در پيشگاه حق آواز حزين دارند ، هر آينه نشانههاى هدايت ، و چراغهاى زدودندهء تاريكى را خواهى ديد ، كه فرشتگان آنان را محاصره نموده ، آرامش بر آنان نازل ، و درهاى آسمان به روى آنان باز شده ، و مقامات با ارزش براى آنان آماده گشته ، در محلّى كه خداوند بر آنان نظر افكنده و از سعيشان راضى شده ، و مقامشان را پسنديده است ، اينان با دعا و مناجات نسيم عفو حق را استشمام مىكنند .
و گروگان نياز به فضل حق ، و اسيران خاكسار در برابر عظمت خداوندند . طول زمان اندوه دلهاشان را خسته ، و گريههاى بسيار ديدگانشان را مجروح كرده . براى هر درى كه از آن اميدى به خداوند هست دست كوبندهاى دارند ، از خداوندى درخواست مىكنند كه فراخيها نزد او تنگ نمىشود ، و درخواست كنندگان از او نااميد نمىگردند . بيا به نفع خود به محاسبهء نفس خويش برخيز ، زيرا حساب ديگران را حسابگرى غير تو مىرسد .
219 - از سخنان آن حضرت است به هنگام تلاوت : « « يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ »
»
دليل مغرور شده به كرم حق در حين باز خواست باطلترين دلايل ، و بهانه آن فريب خورده ، بىپايهترين بهانههاست ، او در اين زمينه بر جهالت خود اصرار ورزيده .
اى انسان ، چه چيز تو را بر انجام گناه جرأت داد ؟ و چه چيز تو را به پروردگارت مغرور كرد ؟ و چه چيز تو را به هلاكت خود واداشت ؟ آيا دردت را درمان ، و خوابت را بيدارى نيست ؟ چرا به همان صورتى كه به ديگرى رحم مىكنى به خود رحم نمىنمايى ؟