و روزگارى كه بين شما و آنان است بر شما گريه و نوحه سر مىدهد .
آنان پيش از شما به مرگ كه پايان زندگى شما هم هست شتافتند ، و زودتر از شما به قبر و برزخ رسيدند ، آنان كه مقامهاى ارجمند ، و اسباب افتخار داشتند ، عدّهاى پادشاه و گروهى رعيّت بودند ، راهى را در درون برزخ پيمودند كه در آن راه زمين بر آنان مسلّط شد ، خاك گور گوشتشان را خورد ، و خونشان را نوشيد ، در شكاف قبورشان چنان بىجان شدند كه براى آنها رشدى نيست ، و غايبى گشتند كه اميد يافتنشان نيست ، حوادث هول انگيز دنيا آنان را نمىترساند ، و بدى حالات غصّهدارشان نمىكند ، از زلزلهها دچار اضطراب نمىگردند ، و به نعرهء رعدهاى سخت گوش نمىدهند . غايبانى هستند كه انتظارشان را نمىكشند ، و شاهدانى هستند كه حاضر نمىگردند .
جمع بودند و پراكنده شدند ، الفت داشتند و متفرق شدند ، از درازى مدّت و دورى جايشان نيست كه اخبارشان از ما پوشيده ، و ديارشان خاموش است ، بلكه جامى به آنان نوشاندهاند كه گوياييشان را به لالى ، و شنواييشان را به كرى ، و حركتشان را به سكون تبديل كرده است ، اگر بىدرنگ وصفشان كنيم بايد گفت : خوابى عميق به خاكشان افكنده است . مردگان همسايگانى هستند كه با هم انس ندارند ، و دوستانى كه به زيارت هم نمىروند ، در ميانشان دستاويزهاى آشنايى كهنه شده ، و اسباب برادرى قطع گشته .
همگى با اينكه جمعند ، تنهايند ، و با اينكه دوستند از هم دورند . براى شب روزى را ، و براى روز شبى را نمىشناسند . هر كدام از شب و روز كه در آن به گور رفتهاند براى ايشان دائمى است .
خطرهاى آن خانه را سختتر از آنچه مىترسيدند ديدند ، و آثار آن سراى را عظيمتر از آنچه تصور مىكردند مشاهده نمودند .
پس اين دو مسافت ( راه سعيد و شقى ) براى آنان تا جايى كه بايد فرود آيند به درازا كشيد ، و در اين فاصله به نهايت بيم و اميد رسيد . اگر پس از مرگ به زبان مىآمدند از وصف آنچه مشاهده كردند و با آن روبرو شدند عاجز مىماندند ، و اگر آثارشان از بين رفته ، و اخبارشان قطع شده ، هر آينه ديدههاى عبرت پذير آنان را مىبيند ، و گوش عقول اخبار آنها را مىشنود ، و بدون وسائل نطق بلكه با زبان حال مىگويند : چهرههاى خرم و زيباى ما زشت شد ، بدنهاى نرم و نازكمان از هم گسيخت ، لباسهاى كهنگى و پوسيدگى در بر كرديم ، تنگى قبر ما را به سختى انداخت ، وحشت را از يكديگر ارث برديم ،
نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 227
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٢٢٧