براى او سجده كنيد . جز ابليس تمام فرشتگان سجده كردند »
كه كبر و نخوت به او روى آورد ، و به آفرينش خويش به آدم فخر كرد ، و به خاطر ريشهاش كه از آتش بود بر او تعصّب ورزيد . اين دشمن خداوند پيشواى اهل تعصّب ، و پيشرو گردنكشان است ، كه بنياد عصبيت را بنا كرد ، و با خداوند در لباس عزّت و كبريايى ، به ستيز برخاست ، و آن لباس عزّت را بر خود پوشيد ، و جامهء فروتنى و خاكسارى را در آورد . نمىبينيد خداوند چگونه او را محض تكبرش به شدّت تحقير كرد ، و به سبب گردنكشى به چاه سرافكندگى در انداخت ؟ ! پس او را در دنيا طرد از رحمت نمود ، و براى وى در آخرت آتش فروزان مهيّا ساخت .
فلسفهء آزمايش الهى
اگر خداوند مىخواست آدم را از نورى كه روشنىاش ديدهها را بربايد ، و زيبايى آن خردها را مات و مبهوت كند ، و از مادّهء خوشبويى كه بوى خوشش نفسها را بگيرد بيافريند مىآفريد ، و اگر بدين صورت مىآفريد گردنها در برابرش خاضع ، و آزمايش فرشتگان سهل و آسان مىشد .
ولى خداوند پاك بندگانش را به برخى از امورى كه به حقيقت و ريشهء آن آگاه نيستند آزمايش مىكند ، تا خالص از ناخالص جدا شود ، و كبر و نخوت از آنان بر طرف ، و خودخواهى و خودپسندى از آنان دور گردد .
طلب عبرت آموزى
از برنامهء حضرت حق در رابطهء با شيطان عبرت بگيريد ، كه اعمال طولانى ، و سختكوشى او را به خاطر يك ساعت تكبر تباه كرد ، در صورتى كه خداوند را شش هزار سال بندگى كرد كه معلوم نيست از سالهاى دنيايى است يا سالهاى آخرتى ( كه هر روزش هزار سال دنيايى است ) . چه كسى پس از ابليس با آلوده شدن به گناهى چون گناه او از عذاب حق سالم مىماند ؟ حاشا ؟ خداوند هرگز انسانى را به عملى وارد بهشت نمىكند كه به خاطر همان عمل فرشتهاى را از آنجا بيرون كرد ؛ امر و فرمانش در حقّ آسمانيان و زمينيان مساوى است ، و بين خداوند و احدى از بندگانش سازش خاصّى وجود ندارد ، تا به خاطر آن آنچه را بر جهانيان حرام كرده بر او مباح كند .
گريز از شيطان
بندگان خدا ، از دشمن خدا حذر كنيد ، مباد آنكه شما را به درد خود مبتلا كند ، و با ندايش شما را به حركت آورد ، و با ارتش سواره و پيادهاش بر شما بتازد .
به جان خودم سوگند كه تيرى سهمناك عليه شما به كمان گذاشته ، و كمان را با شدّت هر چه تمامتر كشيده ، و از مكانى نزديك به شما تير انداخته . و گفته : « پروردگارا ، براى آنكه مرا اغوا كردى ، زر و زينت دنيا را در زمين در برابر ديدهء آنان جلوه مىدهم و همه را به ضلالت دچار مىنمايم » ، به تاريكى تيرى به هدفى دور انداخت ،