« آمون » را در « طيبه » پرستش مىكردند .
يونانيان نيز پنجاه قرن پيش از مسيح عليه السلام حج مىگزاردهاند و مجسمه « ديانا » در افسوس را زيارت مىكردهاند . سپس در ابتداى قرن دوم پيش از مسيح حج خود را به معبد « مينارفا » در آتن ، و « ژوبيتر » در اولمپيا تغيير دادند . ژاپنىها از دورانى بس دور ، حج خود را در كنار مجسمهء عظيم و مشهور واقع در ولايت « اسجى » به جاى مىآوردهاند كه اين زيارت در ميان آنان ، آن چنان بود كه هر شخص مىبايست در عمر خود حداقل يك بار آن را زيارت نمايد . آنان به هنگام زيارت خود لباسهاى ويژهاى را كه به رنگ سفيد بود بر تن مىكردند ليكن اكثريت آنان به صورت عريان و در حدى كه عورت خويش را فقط پنهان نمايند ، بدان سوى روى مىآوردند و مسافت راه را با دويدن طى مىكردند .
چينيان نيز حج خود را در كنار معبود خود « تيان » از زمانى بس دور و دراز انجام مىدادهاند . هنديان تا كنون نيز حج خود را در كنار مجسمه « چاغرنات » و يا مجسمه « ورا » در حيدر آباد كه در ميان صخرههاى كوه به فاصلهء دو فرسخ از شهر حفر گرديده است ، انجام مىدهند ، همچنين آنان مجسمهء « بودا » را در جزيرهء « منا » در نزديكى سيلان زيارت مىكنند و حج انجام مىدهند .
آنان فراوان در اطراف مجسمههاى خود طواف مىكنند و درياچههاى مقدسى دارند كه به عنوان تبرك خود را در آن شستشو مىدهند ؛ مانند درياچهء « مادن » در نزديكى درياى « قزوين » .
يهوديان چهارده قرن پيش از مسيح ، حج مىگزاردهاند و به سوى مكانى كه در آن « تابوت عهد » قرار داشت رهسپار مىگرديدهاند ؛ آنان در سال ، سه بار حج مىگزاردند .
عمارت و آبادانى اورشليم بيشتر به همين علت بوده است ، تا اين كه امپراطور « طيطوس » رومى آنجا را بهآتش كشيد و در سال 70 ميلادى ، يهوديان را از آن جا بيرون راند . يهوديان همچنان از آن سال از بيت المقدس دور ماندند تا اين كه در سال 636 ميلادى يعنى ( سال 16 هجرى ) اعراب بر آن مكان دست يافتند و عُمر ، مجدداً يهوديان را به همراه مسيحيان در آن جا سكونت داد . هنگامى كه جنگهاى صليبى آغاز شد ، راه حج آنان مسدود گرديد ، تا اين كه دولت عثمانيان در سال 1517 ميلادى بر اورشليم دست يافتند و
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 286
مساهمون: انصارى
ص٢٨٦