جنوب ، در حدود 19 متر و از سمت شمال و شرق در حدود 12 متر مىباشد . در نزديكى كنار در كعبه در شمال ، قسمتى مربع شكل و فرو رفته وجود دارد كه وسعت آن در حدود دو متر از هر سو بوده كه بدان « معجن » گفته مىشود .
معجن جايگاهى است كه اسماعيل عليه السلام ملاط ساختمان را به هنگام بناى كعبه توسط حضرت ابراهيم عليه السلام آماده كرده است « 1 » در كنار معجن و بر روى شاذروان ، سنگ نبشتهاى را ديدم كه از مرمر بود و بر روى آن نوشته شده بود :
« بسم اللَّه الرحمن الرحيم أمر بعمارة المطاف الشريف سلطان الأنام الإمام الأعظم ، المفروض الطاعة على سائر الامم ، أبو جعفر المنصور المستنصر باللَّه أمير المومنين - بلّغه اللَّه آماله - و زيّن بالصالحات أعماله ، فى شهور سنة ستة و ثلاثين و ستمائه و صلّى اللَّه على سيّدنا محمّد و آله » .
بنابراين قطر دايرهء مطاف از شمال به جنوب در حدود 51 متر ، از شرق به غرب در حدود 41 متر مىباشد و كعبه تقريباً در ميانهء آن قرار گرفته است . در صورتى كه فرض كنيم به طور متوسط ، هر شخص به هنگام طواف خود بر كعبه هر بار تقريباً صد متر را طى نمايد بنابراين در هفت بار ، هفتصد متر را مىبايد بپيمايد در صورتى كه بدانى هر حاجى چندين بار در روز ، طواف دور كعبه را انجام داده و حداقل پيش از هر نماز روزانه و يا پس از آن اين كار را انجام مىدهد ، بنابراين هر حاجى اعم از جوان ، پير و كودك ، مرد يا زن ، روزانه در حدود چهار كيلومتر را به وسيلهء پاهاى خود طواف مىكند ، گو اين كه برخى از مردم چندين برابر اين مقدار را روزانه پيش از هر نماز و بعد از آن طى مىنمايند .
هامش
( 1 ) . اين گفته نمىتواند صحيح باشد ، زيرا لازمهء وجود چنين استفادهاى اين است كه اين جايگاه در چهارطرف ديوارهاى كعبه قرار مىداشت و طبق تحقيقى كه در اين مورد صورت گرفته است ، به تحقيق مىتوان گفت كه اين فرو رفتگى مكانى است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله به همراه جبرائيل به نماز ايستادند و كيفيت نماز را از جبرائيل آموختند . سپس در طول دورانهاى پس از ظهور اسلام ، با تغيير و تحولى كه در زمين مطاف پيش آمد ، براى مشخص كردن اين ناحيه ، آن را بدين صورت قرار دادند . گواه بر اين سخن آن كه در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله ، اين حفره بدين شكل و بدين نام وجود نداشته است لازم به تذكر است كه هماكنون ديگر آثارى از اين حفره وجود ندارد . « مترجم »