امراى مكّه با هزينهاى كه از سوى دولت و يا افراد نيكوكار از مسلمانان به آنان مى رسيد ترميم مىگرديد . آخرين بار و در نتيجه دو سيلى كه در سالهاى 1327 هجرى و سال 1328 هجرى جارى گرديد نقاط مختلفى از اين قنات آسيب ديد و مجراى آن بوسيلهء سنگ و شن پوشيده شد .
در اين هنگام « شريف حسين پاشا » امير مكّه اقدام به ترميم آن كرد و با كمك و هميارى مردم ، مجارى آن را پاك نمود و نقاطِ آسيب ديده را ترميم كرد هنگاميكه والامقام خديوى عباسى ، خبر اين فاجعه را - كه « امالقرى » بدان گرفتار شده بود - شنيدند ، دو هزار جنيه مصرى را بدين كار اختصاص داده و به سوى مكّه ارسال نمود .
همچنين وعده دادند كه در صورتى كه امكانات فراهم گردد ، كمك هاى ديگرى را نيز گسيل دارند . در اينجا لازم است نكته اى را دربارهء اين چشمه به شهردارى مكّه نيز متذكر گرديم :
دريچههايى كه روى اين چشمه در نقاط سرگشادهء آن در مكّه قرار داده شده ، مكانهايى است كه مردم به شستن لباسهاى خود و نيز بدن خويش مبادرت مىنمايند اين عمل نه تنها طبق قوانين بهداشتى خلاف است بلكه موازين شرع مقدس اسلام هم با آن مطابقت ندارد ! آيا من چنين اجازهاى دارم كه در اينجا بگويم : تنها عاملِ انتشارِ بسيارى از بيماريها در شهرشان ، همين مطلب مىتواند باشد . بنابراين لازم به نظر مىرسد كه توجه ويژهاى به اين دريچهها و مكانهاى باز روى قنات بنمايند و دست اين گونه افراد كه چنان اقدام غير بهداشتى مىنمايند بايد به گونهاى از آن كوتاه شده و يا به طور كلى اين دريچهها بسته شود . آيا به فرمودهء صاحب شريعت :
« النظافة من الايمان »
يعنى پاكيزگى ناشى از ايمان است . توجهى نكردهاند .
اى كاش دولت مولاى ما شريف نيز دستور مىداد تا تلمبه هايى را بر دهانه هاى مجراى چشمه « زبيده » در مكه ، منى ، عرفات و نيز بر چاه زمزم قرار مىدادند و اين تلمبهها آنچنان بزرگ باشد كه از سويى كفاف تمامى حاجيان را بدهد و از سوى ديگر آب آن بدور از آلودگيها و ميكروب هايى باشد كه به علت شدت گرما در ميان حاجيان فراوان شده و موجب از بين رفتن تعداد بسيارى از آنان مىگردد .
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: انصارى
ص١٦٩