شخص ثروتمند نيز از امكانات رفاهى آن - در مقابل پرداخت مبلغ ناچيزى كه در يك رستوران ساده پرداخت مىنمايد - مىتواند استفاده كند . ثروتمندان هم از اين گونه محلها تنها به عنوان مسكن استفاده مىكنند و غذا را خود تدارك مىديدند . اين مكانها از سوى شركتهاى خيريّه كشورهاى مختلف و نژادهاى متفاوت با داشتن مذهب هاى گوناگون تأسيس گرديده است ؛ بيشتر اين محل ها متعلق به يهوديان و سپس روس ها و از آن پس روميها و سپس ارمنيها و انگليسيان و فرانسويان و آلمانيها مى باشد . آلمانىها اخيراً در آنجا ساختمانى براى پذيرايى و نيز بهدارى بر روى « كوه زيتون » بنا كرده كه بيش از هفتاد هزار جنيه در آن جا هزينه نمودهاند .
اين خانه كه بسيار وسيع و دلگشا است داراى ساختمانى استوار و محكم مىباشد و در سر در ورودى آن عكسى از امپراطور و ملكهء آلمان قرار دارد . كه به صورت رسمى و با حضور وليعهد كشور آلمان « پرنس اتيل » در ماه اوريل سال 1910 ميلادى افتتاح گرديد .
جداى از اين خانه ها و ديرها و پناهگاهها براى هر يك از مسيحيان و يهوديان ، بيمارستانهاى عظيم و مدارس مجللى بنا نموده اند ، بطوريكه در كنار هر خانه از خانههاى شهر ، مدرسه اى را مىتوانيد ملاحظه نماييد : اين يكى مربوط به آلمان است و آن يكى وابسته به انگليس و ديگرى از آن روس و در پشت آن خانه اى است وابسته به فرانسه و در بين و اطراف آن وابسته به يهوديان . همچنين هر يك از فرقه هاى اين امّت خود نيز داراى مدارس ويژه اى براى دختران و پسران خويش بوده كه با بهترين و زيباترين سبك جديد ساخته شده است . آموزش در اين مدارس با بهترين و جديدترين برنامه ها صورت گرفته بطوريكه دانش آموزان خود را بى نياز از ساير رشته ها مىبينند .
آرى اين زندگى صحيح و وجود به معناى كامل آن است ! آيا برادران مسلمان ما كه در تمامى نقاط مسكونى جهان هستند مىتوانند در مكّه به چنين كارى اقدام نمايند تا فقراء و مستمندانِ حجاج مسلمان از آن بهره مند گردند ؟ آيا دولت عثمانى نمى تواند در اين زمينه خود اقدام كرده كه در پى آن راحتى و آسايش حجاج بيت اللَّه الكريم را تضمين نمايد ؟ !
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 171
مساهمون: انصارى
ص١٧١