اگر گوسفند ( 1 ) همراه داشته باشد احتياطا ذبح كند ، و بايد سال ديگر ، حج به جا آورد اگر شرايط استطاعت را دارا باشد ( 2 ) ، در صورتى كه درك نكردن موقف به واسطهء عذر باشد .
[ 988 ] م - اگر درك نكردن دو موقف كه ذكر شد از روى تقصير بوده حج بر او مستقر مىشود و بايد سال ديگر چه شرايط باشد يا نباشد به حج برود ( 3 ) .
[ 989 ] م - احتياط مستحب ( 4 ) آن است كه اين شخص كه حج او باطل شد و بايد عمره به جا آورد نيت عدول به عمرهء مفرده بكند .
سوم - آن كه درك كند اختيارى عرفه را با اضطرارى مشعر در روز ، يعنى اضطرارى نهارى مشعر را ، پس اگر اختيارى مشعر را عمدا ترك كرده باشد حج او باطل است ( 5 ) و الَّا صحيح است .
چهارم - آن كه درك كرده باشد اختيارى مشعر را با اضطرارى عرفه ، پس اگر اختيارى عرفه را عمدا ترك كرده حج او باطل است و الَّا صحيح است .
پنجم - آن كه درك كرده باشد اختيارى عرفه را با اضطرارى شب مشعر يعنى قبل از طلوع صبح ، پس اگر اختيارى مشعر را با عذر ترك كرده است چنانچه گفته شد حج او صحيح است ، و الَّا باطل است بنا بر احتياط واجب ( 6 ) .
ششم - آن كه درك كرده باشد اضطرارى ليلى مشعر و اضطرارى عرفه را ( 7 ) پس اگر
شرح
( 1 ) - آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : گوسفند را قربانى كند .
آية الله خوئى ، آية الله سيستانى : متعرض اين فرع نشدهاند .
( 2 ) آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : اگر حج بر او مستقر بوده به حج برود چه مستطيع باشد يا نباشد .
( 3 ) نظر آية الله خوئى ، آية الله سيستانى ، اين است : واجب است در صورتى كه استطاعتش تا سال بعد باقى بماند و يا حج از سالهاى پيش بر ذمّه اش مستقر شده باشد ، سال بعد به حج برود .
( 4 ) آية الله بهجت : بنا بر احتياط واجب چنانچه گذشت .
آية الله مكارم : بنا بر احتياط واجب .
( 5 ) آية الله سيستانى : چون اختيارى مشعر بخشى از شب است تا طلوع آفتاب اگر بين الطلوعين را عمدا هم ترك كند حجّش صحيح است ولى در صورت علم يك گوسفند كفّاره واجب است .
( 6 ) آية الله فاضل : بنا بر اقوى باطل است .
نظر آيات عظام در اين فرض در مسأله 984 گذشت .
( 7 ) آية الله بهجت : اگر اختيارى عرفه را عمدا ترك نكرده باشد صحّت حج او بعيد نيست لكن احوط اعاده حج است در سال آينده با شرائط وجوب ( مناسك شيخ ص 69 ) .