بعد از آن كه از عمل فارغ شد و منصرف شد چون بنا گذارى بر اتمام و اعتناء نكردن به شك خالى از اشكال نيست ( 1 ) احتياط آن است كه آن چه احتمال نقص مىدهد اتمام كند ، خصوصا اگر شك در ناقص گذاشتن در اين باشد كه عمدا براى حاجتى ترك كرده است سعى را كه برگردد و اتمام كند كه در اين صورت وجوب اتمام بعيد نيست ( 2 ) ، و اگر شك در زياده دارد و مىداند ناقص نشده اعتناء نكند .
[ 851 ] م - اگر بعد از فارغ شدن از سعى يا از هر دورى شك در درست آوردن آن كند اعتناء نكند و سعيش صحيح است ، و همين طور اگر در بين رفت و آمد شك در صحيح به جا آوردن جزء پيش كند اعتناء نكند .
[ 852 ] م - اگر در مروه شك كند كه هفت دفعه رفت و آمد كرده يا زيادتر مثل اين كه شك كند بين هفت و نه اعتناء نكند ، و اگر قبل از رسيدن به مروه شك كند كه اين دور هفت است يا كمتر ظاهرا سعى او باطل است ، و همچنين است هر شكى كه به كمتر از هفت تعلق بگيرد ، مثل شك بين يك و سه يا دو و چهار و هكذا .
[ 853 ] م - اگر طواف را در روزى به جا آورد و روز بعد شك كرد كه سعى كرده است يا نه بعيد نيست بنا گذارى بر آوردن ( 3 ) ، گر چه احتياط در آوردن ( 4 ) است ، مگر آن كه بعد از تقصير
شرح
مرتبه سعى را سر مىگيرد و اين احتياط نسبت به بعد از فراغ از عمل كه فرع بعدى است جارى مىباشد .
آية الله فاضل : چه شك در زياده كند و چه شك در نقيصه ، و همين طور است اگر بعد از فراغ از عمل شك در زياده كند .
( 1 ) آيات عظام اراكى ، نورى ، بهجت ، مكارم : اعتناء به شك نكند و عملش صحيح است .
آية الله خوئى ، آية الله تبريزى : اظهر اين است كه بايد به اين شك اعتناء شود . و شك در عدد اشواط سعى را باطل مىكند .
آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : اگر بعد از منصرف شدن از سعى شك در عدد آن كند به آن شك اعتنا نكند و سعيش صحيح است ، لكن اگر احتمال مىدهد كه كمتر از هفت مرتبه سعى كرده احتياط آن است كه دوباره سعى كند .
( آراء المراجع ، ص 297 ) .
آية الله سيستانى : اگر احتمال زياد بودن آنها را بدهد بنا بر صحت بگذارد و اگر احتمال كم بودن آنها را مىدهد در صورتى كه شك او قبل از بهم خوردن موالات باشد سعى باطل است و بنا بر احتياط اگر بعد باشد نيز باطل است .
( مناسك ، ص 259 ) .
( 2 ) آية الله مكارم : اگر از عمل منصرف شده و به ظاهر آن را پايان داده به اين شك اعتنا نكند .
( 3 ) آية الله خوئى : فتواى ايشان در اين مسأله روشن نيست و لذا احتياط به اعادهء طواف و نماز و اتيان سعى است .
آية الله بهجت : شك بعد از وقت است .
( 4 ) آية الله مكارم : اين احتياط ترك نشود .