[ 679 ] س - ما در شب ، ساعت 9 از مسجد شجره براى زيارت و انجام اعمال به سوى مكه حركت كرديم ، در نزديكى اذان صبح به كعبه رسيديم ، و چون زائران قبلى مشغول نماز صبح بودند سرپرست كاروان از ما تقاضا كرد مقدار كمى صبر كنيم تا پس از نماز ما را طواف دهد ، ولى در اين مهلت به علت خستگى زياد چند بار من خوابم برد چون آب در دسترس خود نمىديدم و جايى را نمىشناختم ، روى ريگهاى اطراف باغچه تيمم كردم و طواف و نماز آن را انجام دادم ، آيا عمل حج من با اين توصيف صحيح است يا نه ؟
ج - با اين كه براى شما امكان داشته كه وضو بگيريد و لو به اين نحو كه به منزل برويد و مثلا براى روز بعد اعمال را انجام دهيد ، تيمم صحيح نبوده است ، و اگر عمل شما با اعتقاد به صحت بوده ( 1 ) از احرام خارج ( 2 ) شدهايد و فقط بايد طواف و نماز را اعاده كنيد ، و اگر خودتان نمىتوانيد برويد بايد نايب بگيريد .
[ 680 ] س - اگر كسى قبل از حجر الاسود طواف ( 3 ) را شروع نمود و به همان جا ختم كرد ، آيا طوافش باطل است ؟
ج - بلى ، طواف باطل است ( 4 ) .
شرح
( 1 ) - آية الله فاضل : و جاهل قاصر بودهايد طواف و نماز و سعى و تقصير را هم اعاده كنيد و اگر مقصّر بودهايد طبق حاشيهء مسألهء قبل عمل كنيد .
( 2 ) آية الله بهجت : اگر بعد از تقصير بفهمد كه طوافش باطل بوده است لازم است اعاده كند و احتياطا سعى و تقصير را نيز اعاده كند و اگر بعد از اعمال حج فهميد غير از تدارك در صورت امكان عمره مفرده هم به جا مىآورد على الاحوط .
( مناسك س 85 و 75 ) .
آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : و در هر صورت از احرام خارج نشدهايد و اگر قبل از وقوفين باشد پس از طهارت ، طواف و نماز و سعى و تقصير عمره تمتع را انجام دهيد و سپس محرم شويد براى حج تمتع و اگر بعد از وقوفين يا بعد از حج بفهمد حج او مبدل به حج افراد مىشود و بعد از اعمال حج احتياطا عمره مفرده انجام دهد و سال بعد ثانيا عمره و حج تمتع را به جا آورد . ( مستفاد از مجمع المسائل 1 / 478 مسأله 47 ، و 474 مسأله 32 و . . ) .
آية الله خوئى : به حاشيهء مسألهء قبل مراجعه شود .
آية الله مكارم : خارج شدن از احرام خالى از اشكال نيست .
آية الله تبريزى : اگر تدارك نكردهايد ، حجّ شما اشكال دارد .
آية الله سيستانى : حج باطل است و به احتياط واجب بايد يك شتر كفّاره بدهيد .
( 3 ) آية الله صانعى : به نيّت طواف .
( 4 ) آية الله صانعى : چون طواف از حجر الاسود است آرى اگر نيّت طوافش از حجر الاسود است و شروع به حركت بدون