نمىتواند ، ولىّ او به نيابت طفل به جا آورد . ( 1 ) [ 14 ] م - اگر طفل نابالغ قبل از اين كه در ميقات محرم شود بالغ شد ( 2 ) ، حج او حجّة الاسلام است اگر از همان جا كه محرم مىشود مستطيع باشد . ( 3 ) سوّم : حريّت . ( 4 )
چهارم : استطاعت از جهت مال و صحت بدن و توانايى و باز بودن راه و آزادى آن و وسعت وقت و كفايت آن .
[ 15 ] م - استطاعت از جهت مال يعنى داشتن زاد و راحله كه توشه راه و مركب سوارى است ، ( 5 ) و چنانچه عين آنها را ندارد كافى است چيزى مثل پول يا متاع ديگر داشته باشد كه ممكن است آن را صرف در تهيه آنها نمايد ( 6 ) ، و شرط است كه مخارج برگشتن ( 7 ) را
شرح
( 1 ) - آية الله تبريزى : در وقتى كه مىخواهد طفل را طواف دهد واجب است او را وضو دهد اگر چه به صورت وضو باشد . ( مناسك ، ص 14 ، مسأله 7 ) .
آية الله فاضل : در اعمالى كه نياز به وضو دارد احتياطا طفل را وضو بدهد ، و خودش هم وضو بگيرد .
آية الله بهجت : در صورت تمكن ، احوط آن است كه در حال طواف هر دو طاهر باشند و نماز طواف را هر دو بخوانند و سنگ ريزه را در دست طفل يا مجنون بگذارد و ولى با آن كيفيت رمى و نيّت نمايد و در تمام افعال آن چه در غير نيّت مىتواند انجام دهد ولىّ متصدّى نيّت مىشود ( كتاب حج ص 4 ) .
( 2 ) آية الله فاضل : اگر از همان جا مستطيع باشد .
( 3 ) آية الله مكارم : و كافى است كه از همان محل مستطيع باشد .
( 4 ) آية الله بهجت : و لو بحصول عتق قبل از وقوف مشعر به نحو متقدّم پس قبل از عتق ، حج و عمره بر او واجب نيست اگر چه زاد و راحله را مالك بذل نمايد ، و حج با اذن مالك صحيح است ولى مجزى از حجة الاسلام نيست . ( كتاب حج ص 5 ) آية الله غروى : پس براى مملوك حج واجب نيست گر چه به اذن مولايش بوده و مستطيع هم بوده باشد .
( 5 ) آية الله سيستانى : اگر به آن نياز داشته باشد .
( 6 ) آية الله بهجت : و نيز اظهر وجوب حج و تحقق استطاعت است بر كسى كه فعلا زاد و راحله را ندارد ولى مىتواند به مناسبت موقعيّت شغلى خود بدون استيجار كه بعدا ذكر مىشود در بين راه كسب كند ، و با كسب لايق به شأن ، حوائج مناسب هر وقت را تحصيل نمايد بدون خطر و با اطمينان به حصول ، مثل خدمت كردن در كاروان به اعمالى كه در غير سفر ، شغل او همانهاست ( كتاب حج ص 9 ) .
( 7 ) آيات عظام گلپايگانى ، بهجت ، فاضل ، سيستانى ، صافى : داشتن هزينه بازگشت هنگامى معتبر است كه مكلف قصد بازگشت به وطن خود را داشته باشد . اما اگر نخواسته باشد برگردد ، يا خواسته باشد در جاى ديگرى غير از وطن خود ساكن