صورت مطالبه جايز نيست و استطاعت حاصل نمىشود ( 1 ) و همچنين اگر وقت طلب او نرسيده و مديون بخواهد بپردازد لازم است طلبكار آن را بگيرد و مستطيع مىشود ، ولى اگر مديون نمىخواهد بپردازد مطالبه واجب نيست ، هر چند با مطالبه حاضر به پرداخت شود . ( 2 ) [ 20 ] م - اگر غير مستطيع ، مصارف حج را قرض كند ، مستطيع نمىشود ، هر چند بتواند بعدا به سهولت قرض را اداء كند ( 3 ) و اگر با آن حج به جا آورد از حجة الاسلام كفايت نمىكند . ( 4 )
شرح
موجب ضرر و حرج فوق حد مسامحه نباشد ، و در تضرر مالى غير مجحف و نيز ضرر حالى مثل ذلت نفس و نقص جاه نزد حاكم جور تأمّل است و اقرب وجوب مطالبه است با عقلائى بودن تن دادن به اين ضرر با قطع نظر از تكليف به حج ( كتاب حج ص 10 ) .
( 1 ) آية الله خوئى ، آية الله تبريزى ، در اين مسأله قائل شدهاند كه اگر بتواند دين را بفروشد و پول آن به تنهايى و يا به ضميمه مال ديگر وافى هزينه حج باشد و براى او مشقت نداشته باشد ، در اين صورت مستطيع است و بايد به حج برود .
آية الله سيستانى : اگر بتواند دَين را بفروشد به نحوى كه اجحاف در حق او نباشد ، و پول آن به تنهايى و يا به ضميمهء مال ديگر وافى هزينهء حج باشد ، در اين صورت مستطيع است و بايد به حج برود .
آية الله فاضل : اگر بتواند دَينش را به مقدار كمتر بفروشد در صورتى كه موجب ضرر و مشقّت نباشد . و اين مقدار براى حج كافى باشد مستطيع است و بايد حج انجام دهد .
( 2 ) آية الله سيستانى : اگر مهلت داشتن قرض به نفع بدهكار باشد هم چنان كه معمولا چنين است .
آية الله گلپايگانى : و اگر شك داشته باشد كه مديون با مطالبه مىپردازد يا نه ، به جهت آن كه احتمال استطاعت مىدهد ، و تمكَّن از فحص دارد ، احتياط در مطالبه است ، و مطالبه در اين فرض فحص از استطاعت است ، نه تحصيل استطاعت .
( آداب و احكام حج ، مسأله 29 ) .
آية الله صافى : حكم مسأله در صورتى كه فروش دين مؤجّل به نقد ممكن نباشد و الَّا فروش آن مانند فروش ساير اموال واجب است .
آيات عظام خوئى ، تبريزى ، بهجت : در صورتى كه اگر مطالبه كند بدهكار خواهد پرداخت ، بايد مطالبه كند و به حج برود .
آية الله فاضل : مگر آن كه يقين داشته باشد كه اگر مطالبه كند مديون حاضر به پرداخت آن مىشود ، كه در اين صورت مطالبه لازم است .
آية الله مكارم : اگر مطالبه محذورى ندارد بايد مطالبه كند .
آية الله غروى : ولى اگر مطالبه كند و مالش را بگيرد مستطيع شده ، حج برايش واجب مىشود .
( 3 ) آية الله خامنه اى : در خصوص قيد « پرداخت قرض به سهولت » نظر ايشان يافت نشد .
( 4 ) آيات عظام خوئى ، گلپايگانى ، فاضل ، صافى : هر گاه كسى مقدارى پول قرض كند كه آن پول به مقدار مخارج حج باشد ، و قدرت پرداخت آن را بدون مشقت بعد از آن داشته باشد ، حج بر او واجب خواهد بود .