هر درى را به روى هر برهانى غير از برهان خود مى بندد و اگر بانديشه فراخواند ريشهء درك و انديشه را در شما به وجود مى آورد و شما را به آنجا كه اراده دارد روانه مىكند و براستى شما را به جهان هستى مى پيوندد و تمام نيروها را در شما به منظور اكتشاف ، يكى مى سازد . بيان مزبور اگر شما را محترم بشمارد ، به مهر پدر و منطق پدرى پى مى بريد و وفاى راستين انسانى و حرارت محبت بى پايان را درك خواهيد كرد اما اگر از زيبائى وجود و جمال آفرينش و كمالات هستى ، براى شما سخن بگويد ، با ستارگان آسمان بر صفحهء دل شما مى نويسد بيانى است كه از بلاغت و تنزيل بهرهء فراوانى گرفته است . بيانى است كه با اسباب بيان عرب ، در گذشته و آينده بستگى دارد . حتى بعضى در بارهء سخنان وى گفتهاند : آن فروتر از كلام خدا و فراتر از كلام مخلوق است تمام خطبههاى على « ع » بوسيلهء برهان هاى ذاتى آبيارى مىشود ، تا آنجا كه گويا معانى و تعبيرات خطبهها ، پديدههاى زمان او و عين افكار و خيالاتش مىباشد پديدههائى كه مانند شعلهى آتش كوره در زير باد شمال در قلبش شعله مى كشد . گاه با يك درك سرشار و بيان بى اندازه زيبا ، بدون مقدمه ايراد سخن مىكند .
آرى ، سخنان بديهى على « ع » چنين بود . اين سخنان از نظر درستى ، عمق انديشه و هنرى بودن تعبير ، از نيرومندترين سخنان
بخشى از زيبايى هاى نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 67
مساهمون: جورج جرداق
ص٦٧