مى كرد و مردم را به رعايت آن اندرز مى داد .
على « ع » در خطبهها ، سفارش ها ، عهدها و بطور كلى در تمام سخنانش به وجدان ها توجه داشت . زيرا مى دانست تهذيب اخلاق ، در مراعات نظام عادلانه و ايجاد حرارت در رفتار مردم ، اثر بسزائى دارد . او مى دانست اين تهذيب همانطور كه براى پشتيبانى از عدالت و سنن اجتماعى در زمينهى نگهدارى بيگانگان و رهبرى ديگران ، امرى لازم بشمار مى رود ، ذاتا نيز يكى از ارزش هاى انسانى محسوب مىشود .
گذشته از اين على « ع » از نيروى فوق العادهى ديگرى برخوردار بود كه بوسيلهى آن در اعماق انسانها نفوذ مى كرد و خواستههاى آنان را درك مى نمود و به سرشت و اخلاق آنان پى مى برد ، آن گاه بد و خوب آنها را تصور و مقايسه ميكرد و در پرتو اطمينان عميق به وجدان انسان ، زبان به امر و نهى مى گشود .
اطمينان پسر ابو طالب به وجدان انسان مانند اطمينان شخصيت هاى بزرگى بود كه از عقلى تابناك و قلبى سرشار از حرارت انسانيت و توأم با محبت عميق برخوردار بودند . اطمينان او به اين وجدان مانند اطمينان بودا ، بتهوون ، روسو ، گاندى و امثال آنان بود كه به نور دل كه هر نورى در برابر آن خاموش مى گردد رهبرى يافته بودند . پسر ابو طالب سخنان حكمت آميز خود را بر اساس همين اطمينان استوار ساخته بود . بر اساس چنين اطمينانى است كه انديشهها و رهبريهائى كه وجدان انسان را مخاطب قرار مىدهد ، با يكديگر
بخشى از زيبايى هاى نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 139
مساهمون: جورج جرداق
ص١٣٩