" امام " : چند حس دارى ؟
" هشام " : پنج حس .
" امام " : كدام يك از حواس تو كوچكتر است ؟
" هشام " : حاسه چشم كوچكتر از ساير حواس است .
" امام " : حجم اين حاسه چقدر است ؟
" هشام " : به اندازه يك عدس بلكه كوچكتر از آن است . ( 1 )
هامش
( 1 ) گر چه حجم چشم ظاهرا بيشتر از مقدار يك عدس است لكن آن قسمتى كه وظيفة
حساس عكاسى را انجام مىدهد بيشتر از مقدار يك عدس نيست وما طبقات چشم را بطور اجمال
بشرح زير بيان مىكنيم :
1 - " صلبيه " ، وآن يك پوسته سفيد رنگ سختى است به صخامت يك ميليمتر كه مانند
لفاف از هر طرف ، چشم را احاطه كرده ووظيفة آن محافظت چشم است ، در قسمت جلو تحدب
آن بيشتر وقسمت مرئى چشم را كه " قرنيه " نام دارد تشكيل مىدهد .
2 - " مشيميه " - وآن طبقه نازك گوشتى است كه پر از رگها است وبي شباهت به پرده
بچهدان نيست وبدين مناسبت " مشيميه " اش گويند . وظيفة آن تأمين غذاى چشم وتعديل حرارت
آن است ، قسمت جلو اين پرده تغيير شكل داده وسياهى چشم را تشكيل مىدهد كه گاهى به رنگ
كبود يا سبز يا رنگى كه ميشى نام دارد جلوه مىكند واين قسمت را " عنبيه " مىگويند وعمل
آن جمع آورى ارتعاشات نور وباز وبسته كردن مردمك است .
" مردمك " همان سوراخى است كه در وسط " عنبيه " قرار دارد ودر پشت آن تاريك خانه
چشم قرار گرفته وبه همين جهت سياه به نظر مىرسد . " مردمك " در مقابل تغيير نور به آسانى كوچك
وبزرگ مىشود هر اندازه نور زيادتر باشد تنگ تر وهر گاه نور كم باشد وسيعتر مىشود ودر نتيجة
أمواج نور را به مقادير ثابتي وارد تاريك خانه چشم مىكند .
3 - " شبكيه " وآن مهمترين عضو دستگاه بينائى است . ودر اثر شباهتش به پنجره
" شبكيه " ناميده مىشود وآن عبارت از يك پرده عصبى است كه بوسيلة اعصاب باصره به مغز
ارتباط دارد . ودر آن دو قسمت وجود دارد يكى نقطه سفيد رنگ بنام " پاپى " كه مركز عصب
بينائى ورگها است وديگر نقطه زرد رنگى است بيضى شكل بنام " لكه زرد " كه صورت أشياء ابتدأ
در آن منعكس شده سپس به مغز انتقال پيدا مىكند . وكوچكترين خللى در آن با كورى توأم
خواهد بود .
4 - " زلاليه " - در ميان طبقه أول ودوم چشم ما بين " قرنيه " و " عنبيه " محوطهاى است
به عرض سه إلى چهار ميليمتر كه از مايع شفاف وزلالى مملو است وبه همين جهت آن را " زلاليه " مى
نامند . وظيفة آن اين است كه مطابق قانون انكسار نور در مايعات ، أشعة نوراني را شكست داده
وبراي منعكس ساختن به روى نقطه زرد آماده مىنمايد .
5 - " جليديه " - در پشت پرده دوم جسم شفافى شبيه بذره بينهاى معمولى قرار گرفته كه
ضخامت آن در حدود سه إلى چهار ميليمتر مىباشد . " جليديه " در قسمت مركزى محكم وأطراف
آن نرم وقابل ارتجاع است وبوسيلة عضلاتى كه از هر طرف آن را گرفتهاند مىتواند تغيير شكل
دهد . وظيفة " جليديه " در چشم همان وظيفة عدسى در دوربين هاى عكاسى است وصورت هاى
مختلف را مطابق قانون انعكاس نور در عدسىهاى محدب الطرفين به روى لكه زرد منعكس مىسازد .
6 - " زجاجيه " - در عقب " جلديه " تاريكخانهاى است كه تمام فضاى آن از يك مايع
ژلاتينى شفاف شبيه به شيشه گداخته پر شده است وبدين مناسبت اين طبقه را " زجاجيه " ناميده اند
وپوسته شفافى آن را محافظت مىكند . كار اين مايع نيز انكسار نور وتطبيق كردن صور أجسام
به روى لكه زرد است .
اين نكته شايان توجه است كه عكاسها براي عكس بردارى مدتي دوربين را اين طرف
وآن طرف وبالا وپائين وجلو وعقب مىبرند تا بتوانند تصوير را درست روى فيلم منعكس نموده
يك عكس بردارند ، ولى انسان به آسانى مىتواند در ظرف يك دقيقه صدها عكس از دور ونزديك
كوچك وبزرگ تهيه نموده به مغز تحويل دهد . على اين سرعت دو چيز ست : 1 - عضلات
محرك چشم . 2 - عضلات تطبيق كه در أطراف عدسى چشم قرار دارند با انقباض وانبساط خود
وضع عدسى را تغيير داده مقدار تحدب را كم وزياد مىكنند ودر نتيجة يك عدسى كار صدها عدسى
مختلف را انجام مىدهد واين عمل به اندازه اى با سرعت انجام مىگيرد كه معمولا براي انسان قابل
احساس نيست .