مدبر وصانعى نداشته باشد ؟ !
" ديصانى " مدتي سر به جيب تفكر فرو برد سپس عرض كرد أشهد أن لا إله الا
الله وحده لا شريك له واشهد ان محمدا عبده ورسوله وانكه امام وحجت الله
ومن از اعتقاد سابق خود برمىگردم وتوبه مىكنم .
" بيان " :
" الف " - ممكن است مبناى استدلال در كلام امام اين باشد كه عقل باور
نمىكند طاوس خود به خود بدون صانع ومدبر وجود يابد : وچون معقول نيست
چنين موجودى كه آثار دانش وقدرت از أو هويداست به طبيعت بي شعور وناتوان مستند
باشد ، ناگزير بايد اعتراف كرد كه صانع ومدبر آن خداوند حكيم وتوانائى است ،
وممكن است مبناى استدلال ، حدوث طاوس باشد چنان كه در خبر آينده بيان خواهد
شد . وناگفته نماند كه ذكر طاوس يا براي اين است كه تخم مرغى كه دست بچه
بوده وامام به آن استدلال فرموده تخم طاوس بوده ، يا آنكه امام طاوس را از باب
مثال ذكر فرموده است .
" ب " - نظر به اينكه ظاهر روايت با موازين عقلي تطبيق نمىكند دانشمندان
براي تفسير روايت وجوهى بيان كرده اند كه " علامه مجلسي " قدس سره در بحار الأنوار
آن وجوه را ذكر كرده وما خلاصه بعضي از آنها را بشرح زير نقل مىكنيم :
1 - ممكن است مراد سائل ( ديصانى ) از جاى دادن جهان بزرگ در ظرف
كوچك ( تخم مرغ ) تحقق ووجود جهان به نحوى از انحاء تحقق ووجود باشد ولو
به اين نحو كه وجود ظلى ( سايه ) موجودات جهان در ظرف كوچكى تحقق يابد ومنظور
از جواب هم امكان بلكه وقوع اين نحو از وجود است وبهترين گواه انطباع
وانعكاس موجودات بزرگ در نقطه زرد چشم است كه كوچكتر از عدسى مىباشد
وشاهد اين توجيه قناعت ديصانى به اين پاسخ واعتراض نكردن أو مىباشد . وشاهد
ديگرش اين است كه اگر واقعا مراد ديصانى جاى دادن وجود عيني جهان در تخم
هشام بن الحكم ، مدافع حريم ولايت ( فارسي ) — صفحة 160
مساهمون: سيد أحمد صفائي
ص١٦٠