از تمام جهات بسيط وممتاز از تمام چيزهاست وبا هيچ چيز در ذات وصفات مشاركت
ندارد ، بچه وسيله أو را معرفى مىكنيد ، وتعريف يا به حد است يا برسم ، وچون ذاتش
داراى اجزاء نيست حد ندارد ، وچون صفت زائد وخاصه لازم ندارد رسم ندارد ) .
" امام " : خداوند رب ومعبود والله است ( يعنى تعريف منحصر به حد ورسم
نيست بلكه گاهى چيزى را به آثار وافعال معرفى مىكنند چنان كه قوا را به آثار وافعال
مىشناسند وما هنگاميكه مربوبات را ديديم مىدانيم كه ربى دارند ، وزمانيكه بندگان
را مشاهده كرديم مىفهميم كه معبودى دارند . وگاهى كه وله وتضرع واحتياج
موجودات را مشاهده كرديم تصديق مىكنيم كه الهى دارند ، بالنتيجه مىفهميم كه
در جهان هستى رب ومعبود والهى است كه نگهدار ونگهبان جهان است . )
ومنظور از اينكه مىگويم ( خداوند رب والله است ) اثبات اين حروف يعنى الف ولام
وهاء يا را وباء براي خدا نيست ، لكن بازگشت گفتارم به اين است كه خداوند چيزى
است كه آفريننده چيزهاست واين حروف به اعتبار معنى ومفهوم ، اسم خدا مىباشد
ورحمن ورحيم وعزيز وأمثال اينها نيز اسم آن معنى وحقيقت مىباشند ، واوست
معبود جليل وعزيز . ( يعنى مراد از اطلاق رب والله وأمثال آنها اثبات حروف
اين أسماء براي خدا نيست تا تركيب ذات خدا لازم آيد وبه توحيدش زيان وارد
شود ، چه مقصود از اينكه مىگوئيم أو الله ورب است ، اين نيست كه الف ولام
وهاء ، يا را وبا براي أو ثابت است . بلكه مراد اثبات معنى ، يعنى صفت فعل است
براي خدا به اين معنى كه پرورش دهنده وملجاء وپناه وخالق وصانع موجودات است
پس خدا را به صفت فعل تعريف مىكنيم واين حروف در لغت براي موصوف به اين
صفت وضع شده اند وذهن از اين حروف به أو منتقل مىشود ، نه اينكه آن حروف عين
أو باشند ) .
زنديق : - آيا براي خداوند انيت وماهيت مىباشد ؟ ( يعنى آيا خداوند
داراى هستى وهويت وحقيقتي است كه از آن انتزاع وجود وهستى شود ؟ )
" امام " : آرى هيچ موجودى بدون انيت وماهيت نمىشود ( مراد از ماهيت
هشام بن الحكم ، مدافع حريم ولايت ( فارسي ) — صفحة 130
مساهمون: سيد أحمد صفائي
ص١٣٠