شهر بخارا را هفت دروازه بوده بدين اسامى :
دروازهء شارستان ، معروف به درب المدينه - مقدسى گويد : كه پس از اين دروازهء قهندز باشد . 2 - دروازهء نور 3 - دروازه حقره ( مقدسى و استخرى : حفره - مسالك فارسى : در كنده ) 4 - دروازهء آهنين 5 - دروازهء قهندز 6 - دروازهء بنى اسد كه آن را دروازه مهر هم مىگفتند .
دروازهء بنى سعد ( ترجمهء مسالك فارسى - سعديان ) قهندز را دو دروازه بوده است : يكى دروازهء ريگستان ( مقدسى : باب السهله ) و ديگر دروازهء مسجد آدينه كه از اين دروازه به مسجد جامع مىرفتند ، و ريگستان جلو دروازهء قهندز بود .
و در كنار قهندز ربض شهر بود : و ربض را يازده دروازه بوده است بدين اسامى :
دروازهء ميدان كه از آن دروازه به خراسان مىرفتند . بعد از آن دروازهء ديگر در طرف مشرق شهر معروف به دروازهء ابراهيم . و بعد دروازهء معروف به دروازهء ربو ( استخرى « ريو - ترجمه مسالك فارسى : دروازه حديق ) بعد از آن دروازهء مردكشان ( استخرى : مرد قشه - مقدسى : مركسان ) و بعد دروازهء كلاباد كه از اين دروازه و دروازهء مردكشان به نسف و بلخ مىرفتند . و پس از دروازهء كلاباد دروازهء معروف به دروازهء نوبهار بوده . و بعد از آن دروازهء سمرقند كه از اين دروازه به سمرقند و ساير بلاد ما وراء النهر مىرفتند .
و بعد از دروازهء سمرقند دروازه بغاشكور ( مقدسى و استخرى :
فغاسكون ) و پس از آن دروازهء راميثنه ( استخرى و ترجمه : راميثنيه ) و ديگر دروازهء جدسرون ( استخرى و مقدسى و ترجمه مسالك : حدشرون ) كه به جانب
تاريخ بخارا ( فارسي ) — صفحة 208
مساهمون: محمد بن جعفر النرشخي
ص٢٠٨