روشنتر بگوييم : اساس اتحاد و برادرى صحيحى كه اسلام آن را آورده - يا به تعبير ديگر ، آن اسلام را آورده است - و تمام ملل مترقى جهان از آن پيروى مىكنند اين است كه هر فردى « مصلحت نوع » را عين « مصلحت فرد » بلكه ما فوق آن بداند . گفتن اين سخن به زبان آسان است ولى از نظر عمل بسيار مشكل ، بلكه شايد براى ما مسلمانان امروز از محالات باشد ! « 1 »
هامش
( 1 ) وى صريحاً در فتواى تاريخى خود نوشت : « إِنَّ مَذْهَبَ الْجَعْفَرِيّةِ الْمَعْروفَ بِمَذْهَبِ الشِّيعَةِ الإِمامِيَّةِ يَجوزُ التَّعَبُّدُ بِهِ شَرْعاً كَسَائِرِ مَذاهِبِ أهْلِ السُّنَّةِ فَيَنْبَغي لِلْمُسْلِمينَ أَنْ يَعْرِفوا ذَلِكَ وَأَنْ يَتَخَلَّصوا مِنَ الْعَصَبِيَّةِ بِغَيْرِ الْحَقِّ » ( رسالة الاسلام ، سال 11 ، شمارهء 3 ) .
به اين ترتيب يك شكاف بزرگ را پر كرده و به پيروان سنّت دستور داد كه با مذهب شيعه مانند ساير مذاهب چهارگانه خود رفتار نمايند ، يعنى همانطور كه عمل به هر يك از آنها جايز است عمل به اين هم مجاز مىباشد ، حتى خود « شلتوت » در پارهاى از موارد ( مانند عدم صحت اجراى سه طلاق در مجلس واحد ) عقيده شيعه را بر ساير مذاهب مقدم داشت و تصريح نمود كه با مدارك اسلامى سازگارتر است .
البتّه آن روز كه « شلتوت » با صراحت و شجاعت كم نظير خود چنين فتوايى را صادر كرد « كاشف الغطا » در حيات نبود ولى مسلّماً روح پاك او كه در فراهم ساختن زمينهء چنين فتوايى سهم بزرگى داشت غريق شادى گرديد . بديهى است چند قرن پيش ، دانشمندان و متفكران دلسوز ، هر قدر هم شجاع و با شهامت بودند قدرت اظهار چنين فتوايى را نداشتند ، همانطور كه شايد امثال كاشف الغطا نيز توانايى انتشار كتابى مانند « اصل الشيعه » با آن لحن فوق العاده ملايم و دوستانه و محبّتآميز را نداشتند .
استقبال فوق العادهاى كه از كتاب « مختصر النافع » ( يكى از متون عالى فقه شيعه ) در ميان دانشمندان اهل سنّت گرديد و علاقهء مخصوصى كه براى مطالعهء ساير آثار علمى « شيعه » و شناسايى معارف و علوم و افكار پيروان اين مذهب در يك محيط خالى از تعصب نشان داده مىشود خود نشانهء ديگرى از آماده شدن تدريجى زمينه براى تفاهم هرچه بيشتر ميان مسلمانان جهان و از بين رفتن ابرهاى تاريك بدبينى و سوء ظن از افق افكار مسلمين مىباشد .
ولى ناگفته نماند اگر مراقبتهاى لازم از طرفين نشود همين تفاهم مختصر و نيم بند كه مىتواند زمينهء تفاهمهاى وسيعترى گردد ممكن است بر اثر غفلت مسلمانان و اعمال تعصبهاى ناروا و يا بر اثر تحريكات بيگانگان كه همواره از اختلاف موجود به عنوان يك « پل پيروزى » براى مقاصد شوم خود بهره بردارى مىكردهاند ، از بين برود ، بنابراين بايد حدّاكثر فداكارى و هوشيارى را در اين مورد به خرج داد