شقاوت آدميست در عقبى و موجب حرمان و سلب نعمت است در دنيا شيخ سعدى گفته است كه اجلّ كاينات از روى ظاهر آدميست و اذلّ موجودات سگ و باتفاق خردمندان سگ حقشناس به از آدمى ناسپاس
سگى را لقمهاى هرگز فراموش * نگردد گر زنى صد نوبتش سنگ
و گر عمرى نوازى سفلهاى را * به كمتر چيزى آيد با تو در جنگ
و چون معنى شكر صرف نعمت در مصرفى كه رضاى منعم در آنست على هذا از براى بنده شاكر لازم است شناختن چيزهائى كه رضاى الهى در آنست و دانستن امورى كه مكروه و خلاف رضاى او مىباشد تا متمكّن از اداى شكر و ترك كفران بوده باشد و راهى كه به آن توان جميع محبوبات و مكروهات الهى را يافت طريقه شرع مقدّس است كه جميع آنچه رضاى الهى است در آن باخلاف رضاى اوست بيان فرموده و از اوّل بواجبات و مستحبّات و از دوّم بمحرّمات و مكروهات تعبير كرده پس هر كه اطّلاع از جميع احكام شريعت مظهرة در همه افعال خود نداشته باشد متمكن از اداء حق شكر الهى نيست و بدان كه طريقه شكرگزارى الهى به چند امر است اوّل نظر كردن به پستتر از خود در امور متعلّقه به دنيا و بالاتر از خود در امور دين دوّم به نظر آوردن مردگان و متذكر شدن اينكه نهايت مطلوب ايشان آنست كه آنها را به دنيا برگردانند تا در دنيا عمل خير كنند پس خود را از ايشان فرض كند و چنان تصوّر نمايد كه مطلب او برآمده و به دنيا برگشته است سوّم آنكه ياد كند آنچه را كه بر او روى داده از مصائب عظيمه و مرضهاى مهلكه كه اميد نجات در آن نداشته پس خلاصى از آن را غنيمت شمر چهارم آنكه هر مصيبتى كه بر او وارد مىشود شكر كند كه مصيبتى بالاتر از آن به او نرسد و يا اينكه بلائى بدين او وارد نشده پنجم معرفت الهى و تفكّر در صنايع الهيّه و انواع نعمتهاى