( 1 ) شيخ مفيد پيوستن خوارج را به سپاه امام حسن ، چنين توجيه مىكند كه « آنها به هر حيلتى در صدد بودند با معاويه بجنگند » .
ما با اينكه اين سخن را تا حدودى تصديق مىكنيم ، نميتوانيم آن را به كلى بپذيريم . ممكن است اين ، يكى از هدفهاى آنان بوده و اى بسا كه اساسا داراى هدف ديگرى بودهاند .
در آنچه از روابط « خوارج » با امام حسن و پدر بزرگوارش در دست است ، چيزى كه ما را نسبت به اين گروه خوشبين سازد وجود ندارد و مخصوصا بررسى حوادث « نهروان » بر ترديد و بدگمانى نسبت به آنان مىافزايد . اگر براستى منظور آنان از همراهى با امام حسن ، جنگيدن با معاويه بود و به خود آن حضرت نظر سوئى نداشتند ، پس جاى اين سؤال هست كه پيش از آن تاريخ كجا بودند و چرا هرگز شورشى دسته جمعى - از آنگونه كه تاريخ از ايشان در مورد على عليه السلام به ياد دارد - بر ضد او برپا نكردند ؟ ! ( 2 ) خونهائى كه در زمانى نزديك به دوران امام حسن از آنان ريخته شده بود و سبك تبليغات همهگير و منظم آنان ، موجب بدگمانى به هدف ايشان از پيوستن به لشكر امام حسن است .
حالات آنان پيش از آماده شدن براى اين جنگ نشان ميدهد كه اين فرقه پس از دست آلودن به جنايت قتل على ، با فرزندش حسن و مسلمانان ، راه مداهنه و سازش در پيش گرفته بودند و بدين وسيله خود را از عواقب منفوريت عامى كه پس از آن جنايت بزرگ آنان را فرا گرفته بود ، بر كنار دارند .
با اين زمينه آيا به ذهن نمىرسد كه تظاهر آنان به جهاد داوطلبانه
صلح امام حسن ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 175
مساهمون: السيد الخامنئي
ص١٧٥