آنست كه فقط عدهى سربازان لشكر مقدمه ، پيش از حوادث فرار ، 48 هزار بوده است ! و اين به هيچ صورت مورد تأييد تاريخ نيست . ( 1 ) لشكر مقدمه در دوران فرماندهى عبيد اللّه بر آن ، بيش از 12 هزار نبوده است و اين چيزى است كه در فرمان امام حسن به عبيد اللّه و هم در نصوص تاريخى بدان تصريح شده است .
اساسا روايات « زهرى » در قضاياى مربوط به خاندان پيغمبر ، سستترين و آشفتهترين روايات است . مؤلف كتاب « دراسات فى الاسلام » او را « مزدور و حقوق بگير امويان » دانسته و همين كافى است .
علاوه بر اينكه همين روايت زهرى نيز بدين گونه قابل توجيه است كه بگوئيم : منظور وى از لشكرى كه معاويه و عمرو و اهل شام در كنار آن فرود آمده بودند ، لشكر معاويه است نه لشكر قيس « 1 » و بنابراين ، عدد « چهل هزار » مربوط به لشكر معاويه خواهد بود نه لشكر امام حسن .
و در صورتى كه اين عده را سپاهيان مزدور و مواجب بگير شام فرض كنيم و منظور وى را از جملهى : « اهل شام » سپاهيان داوطلب معاويه بدانيم ، روايت او با ديگر رواياتى كه در مورد عدد سپاه امام حسن و معاويه منافاتى نخواهد داشت .
( 2 ) 4 - « لشكر عظيم » تعبيرى است كه ابن ابى الحديد ، آنجا كه از حركت امام حسن از « نخيله » به « دير عبد الرحمن » سخن مىگويد ، در بارهى سپاه آن حضرت آورده و چنان كه ملاحظه مىكنيد اين ، كلمهاى مجمل و با عددى كه ما ذكر كرديم ، قابل انطباق است . چه ، 16 هزار و
هامش
( 1 ) اين توجيه و تأويل متن عربى روايت زهرى چندان دور نيست بنابراين ، ناسازگارى آن با ترجمهى فارسى آن روايت ، نبايد موجب استبعاد اين احتمال گردد « مترجم » .