مذكور شد علامت روشن است كه دلالت مىكند بر كمال قدرت خداى تعالى از براى جماعتى كه تفكر وتأمل نمايند در آن .
مراد از ( وحى ) الهام است يعنى واقف گردانيدن كسى به چيزى بىطلب .
و كلمه ء ( إلى ) متعلق است به او به اعتبار تضمين يا تقدير معنى انزال يا اشارت و كلمه ء ( ان ) بمعنى تفسير است زيرا كه وحى متضمن معنى قول است يعنى وحى كرد چيزى را كه آن چيز ( اتخذى ) است .
ومراد از ( بيوت ) مساكن ومواضع بيتوته ء زنبور عسل است .
وقول او ( مِنَ الشَّجَرِ ومِمَّا يَعْرِشُونَ ) معطوفست بر : ( مِنَ الْجِبالِ ) يعنى و ( اتخذى من الشجر ومما يعرشون بيوتا ) .
ومراد از ثمرات مطلق گياههاى لطيفه است خواه ميوه باشد وخواه غير آن يا گلهايست وشكوفه ها بطريق مجاز مرسل يا استعاره يا حذف .
ومراد از سبل ربك راههاست كه نموده است خداى تعالى به زنبور عسل بطريق الهام جهت آمد شد كردن در تحصيل غذا ووجوه معيشت خود .
وذلل جمع ذلول است بمعنى خوار وبىاعتبار ومراد از خوارى ايشان ضعف وناتوانى ايشانست در آمد شد كردن در تحصيل وجوه معاش يا انقياد واطاعت ايشانست فرمان الهى را .
و بر هر تقدير قول او ( ذُلُلًا ) حال است از فاعل فاسلكى يا از فاعلهاى صيغه هاى امر مذكور بطريق تنازع و آن كه بعضى حال داشته اند او را از سبل ربك . .
است بحسب معنى .
وقول او ( يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شَرابٌ ) جمله ء مستأنفه است متعلق بقول او ( أَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ ) جهت جواب سؤال مقدر ناشى از قول مذكور گويا سايلى
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 543
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٥٤٣