بدان كه مراد از قول او ( الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ) غلامان مملوكست چنان كه متبادر است .
ومرويست از امام باقر و امام صادق عليهما السلام نه عامتر از غلامان مملوك وكنيزكان مملوكه بر سبيل تغليب چنان كه بعضى توهم كرده اند .
ووجه تعبير از ايشان اينجا ( بالذين ) نه بما چنان كه در مواضع ديگر واقع شده آنست كه اين مقام مقتضى تصريح است به آن كه از جمله ذوى العقولند ومستحقند كه مأمور شوند به استيذان .
ومراد از ( الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ ) پسرانند كه هنوز بالغ نشده اند فاما تميز مىكنند ميان عورت زن و غير آن .
و ( حلم ) در اصل لغت بمعنى خواب ديدنست .
واينجا مراد احتلام است يعنى خواب ديدنى كه موجب غسل شود وقول او ( منكم ) حال است از ( الذين ) وتعبير از بلوغ شرعى به احتلام از جهت آنست كه احتلام ظاهرترين علامات بلوغ شرعيست .
وقول او ( ثَلاثَ مَرَّاتٍ ) متعلق است بقول او ( لِيَسْتَأْذِنْكُمُ ) يا مفعول مطلق اوست بمعنى ثلث استيذانات يا ظرف او بمعنى ثلث اوقات .
ومراد از ( استيذان ) دو جماعت مذكور در اين سه وقت طلب اذن ايشانست از در آمدن بر زنان در اين سه وقت كه مظنه ء كشف عورتست و اين امر نسبت به جماعت اول شرعيست و نسبت به جماعت دوم تمرينى و در حقيقت امر است اولياء ايشان را به منع از در آمدن .
و ظاهر آنست كه كلمه ء ( من ) در قول او ( مِنْ قَبْلُ ومِنْ بَعْدُ ) زايده است و در : ( مِنَ الظَّهِيرَةِ ) بيانيست .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 365
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٦٥