و در قول او ( ثَلاثُ عَوْراتٍ ) دو قرائتست : ( يكى ) رفع ثلث بنا بر آن كه خبر مبتداى محذوف باشد بتقدير ( هذه ثلث عورات ) يعنى اين سه وقت كه مذكور شد كشف عورتهاست مر شما را بحسب عادت بحذف دو مضاف و ( ديگرى ) نصب ثلث بنا بر آن كه بدل يا حال باشد از ( ثلث مرات ) بمعنى ظرف يعنى سه وقتى كه اوقات كشف عورتهاى شماست يا منصوب باشد به مدح بتقدير ( اعنى ) .
و بر هر تقدير اشارتست بوجه تخصيص استيذان به اوقات ثلث مذكوره يعنى وجه تخصيص آنست كه اوقات مذكوره وقت مظنه ء كشف عورتهاى شماست .
اما وقت اول از جهت آن كه وقت تبديل جامه ء شب است به جامه روز .
اما وقت دوم از جهت آن كه وقت انداختن جامه است به سبب گرما چنان كه قول او ( تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ ) ناظر است در آن زيرا كه ظهيرة عبارتست از نيمروز محل گرمى هواست .
و بعضى گفته اند از جهت آن كه محل خواب قيلوله است .
و اما وقت سوم از جهت آن كه وقت تبديل جامه ء روز است به جامه شب .
ومراد از قول او ( لَيْسَ عَلَيْكُمْ ولا عَلَيْهِمْ جُناحٌ ) آنست كه گناهى نيست بر شما وايشان در ترك استيذان در غير اين اوقات اگر چه نظر كردن به عورت زنان نامحرم مطلقا گناه است چنان كه از آيت سابق معلوم شد .
وقول او ( طَوَّافُونَ ) خبر مبتداى محذوفست يعنى اين دو جماعت كه مذكور شدند طواف كنندگانند بسيار بر شما .
و ظاهر آنست كه قول او ( بَعْضُكُمْ عَلى بَعْضٍ ) جمله است مركب از مبتدا وخبر يعنى ( بعضكم طواف على بعض ) وبدل يا عطف بيان جمله اولى است يعنى بلكه ايشان بسيار طواف كننده اند بر شما به سبب خدمت و حاجت وشما نيز بسيار
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 366
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٦٦