اگر چه مراد از ( آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ ) گواهان ذمى است زيرا كه گواهى ذمى در وصيت مسموع است نزد اصحاب ما خواه در سفر وخواه در حضر به شرط آن كه دو گواه مسلم عدل پيدا نشود و هر دو ذمى كه گواهى مىدهند امين باشند در دين خود .
وگواهى ذمى در وصيت مستثنى است از قاعده ء اشتراط در شهادة .
و بعضى از اصحاب سفر را شرط شهادت ذمى در وصيت داشته اند بنا بر ظاهر آيت مذكوره ودلالت روايت مطروحه .
وقول او ( تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ ) جمله ء مستأنفه است جواب از سؤال مقدر مثل ( كيف نعمل بهما ) .
ومراد از صلاة نماز عصر است از جهت آن كه عادت چنان بود كه مردم را در اين وقت سوگند مىدادند و جمعيت مردم در اين واقع مىشد با آن كه وقت ملاقات فرشتگان روز و فرشتگان شب است .
و از اين جهت پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم در اين وقت سوگند داد چنان كه مذكور شد .
و بعضى گفته اند مراد نماز پيشين است .
و بعضى گفته اند مراد مطلق نماز است .
وقول او ( لا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَناً ) متعلق است بقول او ( يقسمان ) بيان مقسم عليه است .
وقول او ( إِنِ ارْتَبْتُمْ ) شرطيست كه در ميان اجزاى جزاء مذكور شده بطريق جمله ء معترضه وضمير به راجع است بالله يا به قسم .
ومراد از ثمن متاع دنيويست كه بهاى داشته باشد و كلمه ء لو در ( لو كان ) و صلى است وواو عاطفه است يا حاليه چنان كه در واو داخل بر لو وصلي وان
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 212
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢١٢