و از ظاهر آيت وسبب نزول چنان معلوم مىشود كه تميم وعدى وصى بوده اند در رسانيدن مال به ورثه وگواه بوده اند در رسانيدن مال به ورثه وگواه بوده اند در وصايت ماليه بعض ورثه وتحليف ايشان از جهت وصايت و خيانت ايشان بوده نه از جهت گواهى ايشان پس احتياج نيست به آن كه تحلف ايشان را منسوخ دارند سبب اجماع بر آن كه گواه را سوگند ندهند چنان كه بعضى توهم كرده اند .
ليكن اين مقدار بحث مىماند كه وصايت ذمى صحيح نيست به اجماع پس لازم مىآيد كه وصايت تميم وعدى فاسد بوده باشد اگر چه از التزام آن محذورى لازم نمىآيد .
وقول او ( شَهادَةُ بَيْنِكُمْ ) مبتداست و : ( اثْنانِ ) خبر او بطريق مجاز عقلى يا بتقدير مضاف يعنى شهادت اثنين واضافه ء شهادت به بين بمعنى فى است يا بمعنى لام بطريق تجوز در نسبت .
وقول او ( إِذا حَضَرَ ) ظرف شهادتست و : ( حِينَ الْوَصِيَّةِ ) بدلست از او يا عطف بيان او .
وقول او ( مِنْكُمْ ) صفت بعد از صفت اثنانست يا صفت صفت او .
و ظاهر آنست كه مراد از ( منكم ) مسلمانانست .
ومراد از ( غَيْرِكُمْ ) كافران .
وقول او ( أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ ) شرط : ( آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ ) است ومتعلق است به او .
وقول او ( فَأَصابَتْكُمْ ) عطف است بر ( ضربتم ) يعنى گواهى دو كس غير از شما وقتى معتبر است كه در سفر باشيد و از شما دو گواه عدل پيدا نشود .
وتقييد شهادة آخر آن به قيد سفر بنا بر آنست كه احتياج به گواهى آخر آن در سفر بيشتر است بحسب عادت نه از جهت تخصيص حكم به سفر .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 211
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢١١