كه از پانزده نيز متجاوز است .
الاية الثانية قوله تعالى فى سورة البقرة ايضا : ( وإِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ وأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ) ( 280 )
يعنى اگر موجود شود قرض دارى كه صاحب عسرت وتنگى معاش باشد وقادر نباشد بر اداى دين پس واجب باشد بر قرضخواه ، مهلت دادن آن قرضدار را تا وقت مالدار شدن وقادر شدن او بر اداى دين و آن كه تصدق كنيد بهتر است مر شما را اگر چيزى داشته باشيد .
بدان كه كان در قول او ( كانَ ذُو عُسْرَةٍ ) تامه است ( 1 ) كه تمام است به فاعل خود و : ( ذُو عُسْرَةٍ ) بمعنى فقيرى وبىچيزيست و ( نظرة ) بمعنى انظار است يعنى مهلت دادن وميسرة مصدر ميمى است بمعنى بسيار يعنى توانگرى يا اسم زمانست بمعنى زمان
هامش
حيث قال ( ويُعَلِّمُكُمُ الله والله بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ) فان الاحكام التى تحتاج إليها الجامعة البشرى كانت مما يعلمه الله سبحانه وقد علمها للنبي « ص » بلسان الوحي ) .
( هيجدهم ) اين كه احكام شرعيه توقيفيست بايد اخذ از شرع مقدس اسلامى بشود نه از قياسات واستحسانات باطله زيرا كه مىفرمايد ( واتَّقُوا الله ويُعَلِّمُكُمُ الله ) يعنى در مقام معامله بلكه در تمام موارد از خدا بترسيد و خلاف امر خداوندى را انجام ندهيد خواه در مقام معامله باشد وخواه در ساير موارد از جهت اين كه خدا همه ء آن چه جامعه محتاج به آنست ياد داده است و خدا به تمام چيزها داناست و معلوم است كه عمل به قياس واستحسان از قبيل اتباع بر اهواء وخيال وخارج از كتاب وشرع است ( ان دين الله لا يصاب بالعقول ) .
( نوزدهم ) اين كه نوشته . مقرون به شهادت دو نفر عدل با اجتماع شرايط وثوق و اطمينان مدرك وسند شرعى است چنانچه مىفرمايد ( ولْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كاتِبٌ بِالْعَدْلِ ) الخ .
و اما زمانى كه مقرون به شهادت عدلان و داراى شرايط وثوق نشد آن وقت محكوم به صحت نيست .
( 1 ) ممكن است كه كان در آيه ء مذكوره ناقصه باشد بتقدير وان كان ذو عسرة غريما لكم يعنى و اگر صاحب عسرة مقروض شد به شما .