تعالى داناست كه به حكمت عمل مىكند و اگر برود از نزد شما يكى از زنان شما بسوى كافران پس برسيد به نوبت خود در اداى مهر زنان پس بدهيد به آنان كه رفته اند زنان ايشان به ميان كافران مثل آن چه داده باشند به آن زنان به حساب مهر وبپرهيزيد از عذاب خداى تعالى آن چنان خداى كه شما به او ايمان آورده ايد .
مرويست از ابن عباس كه سبب نزول اين آيت اول آن بود كه چون صلح حديبيه واقع شد مشتمل بر آن كه از كافران هر كس هجرت كند بسوى پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم آن حضرت برگرداند او را بسوى كافران و از مؤمنان هر كس هجرت كند بدار كفر ايشان برمگردانيد او را بسوى مؤمنان سبيعه دختر حارث اسلمى فى الحال مسلمان شد ونزد پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم آمد و شوهر او مسافر محزومى يا صفى ابن راهب كافر بود از عقب او آمد نزد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلَّم وگفت اى محمد برگردان به من زن مرا زيرا كه شرط كرده اى بما كه هر كس از ما نزد تو آيد برگردانى بسوى ما و هنوز كتابى كه در اين باب نوشته اى خشك نشده است پس اين آيت نازل شد ومراد از مؤمنات اول زنانند كه دعوى ايمان كنند عامتر از آن كه مؤمن واقعى باشند يا نه ومراد از مؤمنات ثانى واقعيست از زنان ومراد از امتحان تحقيق وتفحص است تا ظاهر شود كه مؤمن واقعى هستند يا نه .
ومرويست از ابن عباس كه مراد از امتحان سوگند دادنست كه بيرون نيامده اند از جهة دشمنى شوهران خود و نه از جهت قصد سير از جاى به جاى يا از جهت طمع اسباب دنيا و نه از جهت عشق ومحبت مردان ما و بيرون نيامده اند مگر از جهت محبت خداى تعالى ورسول او .
چنان كه روايت كرده اند از پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم و چه سوگند مىداد ايشان را و معنى مهاجرت ترك توطن است در جاى و اختيار در جاى ديگر وقول او ( فَلا تَرْجِعُوهُنَّ
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 71
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٧١