كافران ، وكافران بايد كه بدهند هم چنان كه اگر زنى از كافران مسلمان شود و به ميان مسلمانان آيد شوهر كافر او بايد كه طلب كند از مسلمانان آن چه به حساب مهر به آن زن داده باشد ومسلمانان بايد كه بدهند وذال در ذلكم اشارتست به آن چه مذكور شد از احكام وكم حرف خطابست وضمير ( يحكم ) راجع است به حكم الله بطريق مجاز عقلى يا با الله بتقدير ( يحكم به ) يعنى حكم مىكند خداى تعالى به آن حكم وقول او ( فاتَكُمْ ) از فوتست بمعنى تلف شدن واينجا مراد رفتن است و : ( شَيْءٌ مِنْ أَزْواجِكُمْ ) بمعنى ( احد من ازواجكم ) است هم چنان كه در بعض قرائت واقع شده وتعبير از احد به شىء از جهة تنبيه است بر تحقير زنى كه به ميان كافران رود چنان كه گوييا از ذوى العقول نيست وقول او ( إِلَى الْكُفَّارِ ) متعلق است به فاتكم به اعتبار تضمين معنى توجه يا وصول وقول او ( فَعاقَبْتُمْ ) از معاقبه است ومعاقبه در لغت بمعنى عقوبت كردن و از پى در آمدن و به نوبت كارى كردن وغنيمت يافتن آمده و ظاهر آنست كه اينجا مراد يكى از دو معنى اخير است يعنى پس چون نوبت اداء مهر زنان يكديگر شما رسد بدهيد به آنان كه رفته اند زنان ايشان از مسلمانان بسوى كافران مثل آن چه داده اند به آن زنان از حساب مهر ايشان يا پس چون غالب شويد در مقاتله با كافران وغنيمت بگيريد ازيشان بدهيد به مسلمانانى كه زنان ايشان رفته اند بسوى كافران آن چه داده باشند به حساب مهر به ايشان و احتمال دارد كه مراد يكى از دو معنى اول باشد يعنى چون عقوبت كنيد كافران را در قتال وغالب شويد بر ايشان و چيزى بدست شما افتد ازيشان يا چون از پى در آيد كافران را در نوبت يا در قتال وغالب شويد بر ايشان و چيزى بدست شما در آيد و بعضى قراء ( فاعقبتم ) خوانده اند از باب افعال و بعضى ( فعقبتم ) از باب تفعيل و معنى همه يكيست .
وسبب نزول آيت دوم آن بود كه چون آيت اول نازل شد ومسلمانان امتثال
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 73
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٧٣