اقوال شما وايشان را داناست به غرضها ونيتهاى شما وايشان .
بدان كه قول او ( جَنَحُوا ) مشتق است از جنوح واو بمعنى ميل است ومتعدى شود بلام وإلى ضمير : ( جَنَحُوا ) راجع است به مطلق كافران يا به مشركان مكه يا به اهل كتاب از اهل مدينه مثل بنى قريظه چنان كه بعضى مفسران گفته اند .
ومؤيد اينست آن كه آيت سابق برين آيت در بيان حكم بنى قريظه است از اهل كتاب و سلم بفتح سين وكسر او قرائت بهر دو واقع شده بمعنى صلح وضمير لها راجع است به او به اعتبار مصالحة يا هدنة يا به اعتبار حمل او بر نقيض او كه حرب است در تأنيث سماعى .
وآيت مذكوره دالست بر جواز صلح با كفار وقتى كه مصلحت مسلمانان در آن باشد بنا بر رأى امام عليه السّلام و گاهى واجب شود وبهر تقدير اقل مدت او چهار ماه است واكثر او يك سال بحسب اقتضاى مصلحت براى امام ( ع ) چنان كه محققان اصحاب اختيار نموده اند .
و ظاهر آنست كه آيات مشتمله بر امر به قتال با كافران مطلقا مثل آيت : ( قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ ) وآيت : ( فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ ) مخصصند به اين آيت آن كه مصلحت مسلمانان اقتضاى مصالحه و ترك قتال نكند بحسب رأى امام ( ع ) تا نسخ اين آيت به آنها لازم نيايد اگر چه بعضى مفسران قايل شده اند به آن ( 1 ) و معنى قول او وتوكل على الله
هامش
( 1 ) آيه ء شريفه راجع به مسالمت وصلح است زمانى كه كفار مايل به صلح ومسالمت باشند و اين معنى منافات ندارد با مفهوم آيه ء قتال زيرا كه قتال در موقعيتى كه كفار تعدى كنند بر مسلمانان وعلاوه آية ( فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ ) وآية ( قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ ) در خصوص عبده ء اوثان در سنه ء نهم هجرت نازل شده است و پس از آن حضرت رسول ( ص ) با نصارى نجران صلح نمود جزيه را قبول كرد . پس قول به نسخ خالى از وجه است از جهت نبودن منافات ميان مفهوم آيات فافهم .