خوش است مستى و از روزگار بىخبرى * كه چرخ غايشهء مرد بىخبر كشد
غزل در اصطلاح شعراى فارسى اشعارى است بر يك وزن و قافيت با مطلب مصرع كه حد معمول متوسط ما بين پنج بيت تا دوازده بيت باشد ، و گاهى بيشتر از آن تا حدود پانزده و شانزده بيت و به ندرت تا نوزده بيت نيز گفتهاند . اما از پنج بيت كمتر ، چون سه چهار بيت باشد مىتوان آن را غزل ناتمام گفت ، و كمتر از سه بيت را به نام غزل نشايد ناميد .
كلمهء غزل در اصل لغت به معنى عشقبازى و حديث عشق و عاشقى كردن است ، و چون اين نوع شعر بيشتر مشتمل بر سخنان عاشقانه است آن را غزل ناميدهاند . و ليكن در غزل سرايى حديث مغازله شرط نيست بلكه ممكن است متضمن مضامين اخلاقى و دقايق حكمت و معرفت باشد ، و از اين نوع غزلهاى حكيمانه و عارفانه نيز بسيار داريم .
فرق ميان غزل يا تغزل قصيده آنست كه ابيات تغزل بايد همه مربوط به يك موضوع و يك مطلب باشد اما در غزل تنوع مطالب ممكن است ، چندان كه آن را شرط غزل دانستهاند .
غزل هر قدر لطيفتر و پر سوز و حالتر باشد مطبوعتر و گيرندهتر است و همان اندازه كه در قصيده فخامت و جزالت مطلوب است در الفاظ و معانى غزل بايد رقت و لطافت به كار برد ، و از كلمات وحشى و تعبيرات خشن و ناهموار سخت احتزاز كرد . فنون بلاغت و صناعات ادبى تاليف استاد فقيد همايى ص 124 .
غياث الدين جمشيد كاشانى پسر مسعود ، پسر محمود ، پسر محمد در حدود سال 790 پا به عالم هستى نهاد . چون به آموختن رياضى و نجوم شوق و رغبت بسيار داشت از تحصيل طب كه دانش پدران او بود چشم پوشيد ، و چون مقارن اين احوال كه زمان فرمانروايى تيموريان بود رياضى و اخترگرى در ايران پيشرفت شايان كرده بود به تحصيل اين دو علم كوشيد ، و چندان ممارست ورزيد كه به گشودن بسيارى از غوامض و مسايل كه تا آن زمان لا ينحل مانده بود توفيق يافت .
غياث الدين چنان به دانشورى نامور شد كه الغ بيگ او و خواهر زادهاش معين الدين را كه او نيز دانشمندى بنام بود از كاشان به سمرقند طلبيد . اين دو در حدود 816 به سمرقند در آمدند و بسى نپاييد كه غياث الدين پس از قاضىزاده كه سمت معلمى الغ بيگ را داشت از هفتاد و چند تن دانشمندى كه در دربار اميرزاده بودند مقربتر شد . مقارن اين احوال رسالهء نزهة الحقايق را به رشته تحرير درآورد .
در سال 823 الغ بيگ به ساختن رصد خانهاى در شمال سمرقند اندكى مايل به جانب مشرق تصميم كرد . غياث الدين نقشهء آن را كشيد ، و با موافقت الغ بيگ بناى رصد خانه آغاز شد .
نكته جالب اين كه مقام علمى غياث الدين مورد حسد ديگر دانشمندان دربار امير زاده شد و از نظر افتاد و سرانجام روز چهار شنبه 19 رمضان سال 832 درگذشت .
زيج خاقانى ، زيج تسهيلات ، سلم السماء ، محيطيّه ، رسالهء وتر و جيب ، الابعاد و الاجرام ، مفتاح الحساب ، و ملخّص آن و چند اثر ديگر از جمله آثار اوست .