ساخت .
بناى سلطانيه در سال 713 پايان گرفت .
سلطان محمد خدابنده اولجايتو كه دوازدهم ذى حجه 680 تولد يافته و 15 ذى حجه 703 به تخت پادشاهى برآمده بود پس از دوازده سال و نه ماه سلطنت ، در سى و هفت سالگى به ماه جمادى الاولى 780 درگذشت . با مرگ وى اعتبار و اهميّت و جمعيت سلطانيه كاسته شد .
چنان كه همان روز كه شاه درگذشت چون بسيارى از بازرگانان و هنرمندان و طبقات مختلفى كه شاه بدان جا كوچانده بود راضى به اقامت نبودند چهارده هزار خانوار خارج شدند و به موطن خود بازگشتند .
بر اثر حملات امير تيمور گوركان و ديوانه گريهاى پسرش ميرانشاه سلطانيه آسيب فراوان ديد ؛ چنان كه سياحانى كه در زمان شاه عباس بزرگ سلطانيه را ديدهاند نوشتهاند نه تنها بيشتر عمارات بل كه حصار شهر نيز جملگى ويران شده است .
معظمترين بناهاى سلطانيه گنبد سلطانيه بوده كه به دست سيد على شاه معمار ساخته شده است . ارتفاع اين گنبد از بلندترين نقطه تا سنگفرش كف 52 متر و عرضش 5 / 25 مىباشد شكل بنا در داخل به صورت هشت ضلعى منظم است كه هر ضلعش 30 / 10 متر و قطر داخلى بنا 5 / 26 متر مىباشد . ميان جرزهاى هشتگانه پلكانهاى مارپيچى است . بنا از آجر و گنبد دو جداره ساخته شده و فاصله دو پوسته 60 سانتى متر است .
گنبد سلطانيه بزرگترين گنبدهايى است كه در ايران ساخته شده است .
سنتور ساز شرقى زهى مضرابى ، به شكل ذوذنقه متساوى الساقين ، داراى 72 سيم و 18 خرك . سيمها از يك طرف به گوشيها و از طرف ديگر به ميخهايى متصلند . از روى خرك چهار سيم مىگذرند كه همصدا كوك مىشوند . سنتور را به طورى كه قاعدهء اطولش مقابل نوازنده باشد با دو مضراب چوبى به طول 22 سانتى متر مىنوازند و كوك كردن آن وسيله پس و پيش كردن خركها و پيچاندن گوشيها صورت مىگيرد . سنتور عادى يك ساز مجلسى است ، و نمىتواند با سازهاى آرشهاى يا بادى كه حتى در تالارهاى بزرگ و بين ديگر سازهاى اركستر قدرت و درخشش صداى خود را حفظ مىكنند رقابت كند . حبيب سماعى - فوت 1325 شمسى - از نوازندگان مشهور سنتور بود . ابو الحسن صبا - 1281 - 1336 شمسى - نخستين پايهگذار خط موسيقى و تنظيم رديف آوازهاى ايران براى اين ساز است .
( برگرفته از ستون سوم صفحه 1345 جلد اول دائرة المعارف فارسى به سرپرستى دكتر مصاحب . )
سنج ساز كوبى مركب از دو صفحه يا سينى مدوّر برنجى و هم اندازه كه در وسط آنها قسمت فرو رفته نعلبكى مانندى وجود دارد . صفحات بعضى انواع قديمى آن ممكن است مسطح يا پياله مانند باشد . از سازهاى باستانى بوده و اصلا از مشرق زمين است . و نزد مصريان و آشوريها رواج داشته است . نوع جديد سنج در اواخر قرون وسطى به اروپا راه يافت ؛ و در حال حاضر در اركسترهاى سمفونيك جديد يكى از سازهاى كوبى اصلى است . وظيفه سنج مخصوصا تنظيم
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1851
مساهمون: ژان شاردن
ص١٨٥١