فصل چهاردهم وسائل تجمّل ايرانيان
بزرگترين نشان و نمايشگر تجمّل و شكوه بزرگان ايران كثرت خدمتگران آنان است . درست است كه اشراف و اعيان هندوستان بيشتر از بزرگان ايران خدمتگر دارند ، اما ارزش ده نوكر هندى به اندازهء سه خدمتگر ايرانى نيست . خدم و حشم خداوندان جاه و مقام در ايران داراى خصوصيات خدمتگران و بندگان شاه مىباشند .
حتى عناوين خدمتگران بزرگان همانند خدم و حشم پادشاه است ؛ و وجود اين عدّه خدمتگر در خانههاى اعيان و اشراف مايهء خانه خرابى آنهاست . زيرا همهء اين نوكران داراى زن و بچه هستند ، و چون حقوق نوكريشان هرچه زياد باشد كفاف خرجشان را نمىدهد ناچارند هرگونه مىتوانند اربابشان را گول بزنند و دغلكارى و غارتگرى كنند .
توجّه ايرانيان در بهتر نشان دادن لباس ، زينتآلات و جواهرات ، تزيين زين و ساز و برگ اسب ، و موارد ديگر به راستى بسيار ، و درخور تأمل است . پيش از اين دربارهء وسواس از حد فزونى كه بزرگان دربارهء شكوهمندى لباس خود مىكنند ، اشاره كردهام ، و اكنون بر آنچه گفتهام مىافزايم كه اشراف ايران همانقدر كه بانوانشان به آراستن انگشتان خود به انگشتريهاى جواهرنشان اشتياق دارند به اين كار عشق مىورزند ، و گاهى ديده مىشود برخى از آنان پانزده يا شانزده انگشترى به انگشتان خود كردهاند ، به عبارت ديگر بسا باشد كه يك انگشت خويش را به پنج يا شش انگشترى زينت دادهاند . اما فقط به سه انگشت ميانى انگشتر مىكنند . نگين انگشتريهاى مردان با مادهء لطيفى روى پارچههاى نقره نصب مىشود ، و اين به خاطر اينست كه هنگام گزاردن نماز ناچار نباشند انگشتريهاى خود را از انگشت بيرون