ايرانيان باادبترين افراد مشرقزمين ، و نرمخوترين ، و خوشخلقترين مردم جهانند ، و تربيت يافتگان ايرانى اهليت و سزاوارى دارند كه با مؤدبترين افراد اروپايى برابرى كنند . آنان بيش از اندازه گشادهرو ، آرام ، ملايم ، متين ، موقر ، باشكوه و نوازشگرند . هنگام ورود يا خروج از محلى براى مقدم بودن به هم تعارف مىكنند . در موارد ديگر نيز تعارف را از ياد نمىبرند . امّا آن كه حقّ تقدم با اوست زياد درنگ نمىكند . از آداب و رسوم ما اروپاييان دو چيز در نظرشان عجيب و شگفتانگيز مىنمايد . نخست اين كه ما براى تقدم خود هنگام درآمدن به جايى چندان درنگ و تعارف نمىكنيم ؛ دو ديگر اين كه به هنگام اداى احترام كلاهمان را از سرمان برمىداريم ، و اين كار در نظر آنان نوعى بىادبى و بىاحترامى به شمار مىرود ؛ و فقط ممكن است دربارهء افراد مادون يا بستگان و خويشاوندان انجام بگيرد .
ايرانيان دست راست را بر دست چپ مزيّت مىدهند ، و دست چپ ما دست راست همهء مردمان مشرقزمين است . مىگويند كورش كبير نخستين كسى بود كه بزرگان را به نشان حرمتگزارى و تجليل طرف چپ خود مىنشاند زيرا طرف چپ ضعيفتر از طرف راست و آسيبپذيرتر است . « 1 »
رسم ايرانيان بر اين است كه در همهء عيدها و سوگواريها با آداب تمام به ديدار هم مىروند . بزرگان توقّع دارند هر زمان برايشان مصيبتى وارد مىشود كوچكتران به منظور تسليت گفتن و دلدارى دادن ، از آنان ديدن كنند ، همچنين در اعياد به ديدارشان بروند و مباركباد و تهنيت بگويند . از آن پس بزرگان به بازديد كوچكان مىروند .
منسوبان دربار صبح و بعدازظهر به دولتسراى وزيران مىروند تا هنگامى كه آنان به دربار مىروند همراه ايشان باشند . در چنين موارد اين افراد را در تالار بزرگى جا مىدهند ؛ براى آنان چاى و قليان مىآورند و به انتظار مىنشينند تا آقا از اندرون به درآيد . همين كه وارد تالار مىشود حاضران به نشان حرمتگزارى از جاى خود برمىخيزند و بىحركت برپا مىايستند . آنگاه وزير اندكى سر خود را پايين مىآورد ، و بدين علامت نسبت به همگان ابراز عطوفت و عنايت مىكند . حاضران نيز
هامش
( 1 ) - اين توجيه درست نيست . چون قلب كه جايگاه احساسات و عواطف انسانى است در طرف چپ سينه قرار دارد بزرگان را به نشان ارائه محبت در طرف چپ خود مىنشانده است .