در آن به سر مىبرند ، و تركها آن را « سراى » مىنامند ، جز شاه هيچكس حق ورود به حرم را ندارد . اين شخصيت محترم و نسبة مسنّ به سبب مختصر سستى و غفلتى كه در كار خود كرده بود بدين عقوبت گرفتار آمده بود . توضيح اين كه حرمسرا سه در دارد . در اوّل به وسيلهء دربانان مخصوص شهريار نگهبانى مىشود ، و تنها افراد صاحبمقام و آنان كه در كاخ به انجام دادن كارى موظفند حقّ گذشتن از آن در دارند . در دوّم وسيلهء رئيس حاجبان و چند تن از دربانان و نگهبانان پاسدارى مىشود ، و فقط كاركنان و مسؤولان دربار به شرط اين كه شاه احضارشان كرده باشد مجازند از آن در درآيند . اما در سوّم فقط به دست خواجگان حفاظت مىشود ، و هيچكس حق ندارد بدان نزديك شود ، و گناه رئيس دربانان خاصّ اين بود كه بر اثر غفلت وى چند تن از غلامان خواجهها به در سوّم نزديك شده بودند و بدان نظر دوخته بودند . امتياز اين در بر دو در ديگر اينست كه در اوّل آن انحنا و پيچى ساخته شده كه مستقيما به آن نگاه نمىتوان كرد ؛ دو ديگر اين كه در بلندى تعبيه شده و بدون بالا رفتن نمىتوان به آن رسيد .
در همين روز صدراعظم به عرض پادشاه رساند كه عدهاى از پسران جوان بزرگان و اعيان در حال مستى به كاخ شاهنشاه نزديك شدهاند ، و نظم را بر هم زدهاند . شاه به صاحبمنصبان و سربازان دستور داد از آن پس هر كه را در كوى و برزن مست و شوريده بيابند شكمش را پاره كنند ، و كسانى از اين تنبيه معاف خواهند بود كه شاه اجازهء كتبى نوشيدن شراب به آنها داده باشد ، و اجازهنامهء آنها ممهور به مهر كوچك شاه باشد ؛ و اعليحضرت شاهنشاه دستور فرمود هرچه زود از اين جواز به همه بزرگان و اعيانى كه به شرابخوارى و عياشى عادت كردهاند ، داده شود .
ايرانيان بر اين باورند كه پاره كردن شكم همانند دار آويختن و سر بريدن در نزد ما اروپاييان ، امّا از آن پررنجتر و دردگينتر است .
روز پانزدهم پس از اين كه طبق معمول ناهار در دولتسراى ناظر صرف شد ، وى در حضور عدهاى از بزرگان حاضر در مجلس دستور داد جواهرهاى مرا بياورند . چون آوردند مرا نزديك خود نشاند و گفت : اينك نفايس شما ، اگر حقيقة خيال فروختن آنها را داريد قيمت عادلانهاى روى آنها بگذاريد . تمام آنچه شاهنشاه انتخاب فرمودهاند بيش از هزار و هشتاد و هفت تومان نمىارزد ، در
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 603
مساهمون: ژان شاردن
ص٦٠٣