اين قيمتگزارى سود شما كاملا در نظر گرفته شده است ؛ اگر حاضريد آنها را به هزار و صد تومان - معادل پنجاه هزار ليور - بفروشيد مراتب به شرف عرض شاهنشاه خواهد رسيد ، در آن صورت شما به افتخار آستانبوسى شاهنشاه شرفياب و سرافراز خواهيد شد ؛ خلعت مىگيريد ، يك اسب به شما داده مىشود ، همچنين گذرنامهاى به نام شما صادر مىگردد كه مىتوانيد با آن در سراسر سرزمين ايران به دلخواه خود سفر كنيد ، و بدون پرداختن عوارض گمركى و هرگونه باج و خراج به تجارت مشغول شويد . در غير اين صورت جواهرهايتان را برداريد و به هرجا مىخواهيد برويد . امّا به شما توصيه مىكنم كه پيش از اتخاذ تصميم قطعى كاملا بينديشيد تا از آنچه مىكنيد پشيمان نشويد . اين نكته را نيز صادقانه به شما مىگويم اگر عقيدهء مرا مىجوييد نبايد لحظهاى در انجام دادن اين معامله درنگ كنيد .
همهء بزرگان حاضر در مجلس متفق القول سخن ناظر را تأييد كردند و گفتند صلاح كار شما در اين است كه عنايت و مرحمت شاهنشاه و رضايت ناظر را به خود جلب كنيد ، و يقين داشته باشيد در اين صورت در معاملات و امور ديگر سود كلّى حاصل خواهيد كرد .
براى جلب رضاى من به سر گرفتن اين معامله از اينگونه سخنان مردم فريب بسيار گفتند ؛ امّا من به صراحت و قاطعيّت تمام جواب دادم ناظر متعهد شده و قول داده اگر من قيمت خريد جواهراتم را به راستى بگويم صدى بيست و پنج براى جبران خسارات و ضايعات و ناراحتيهايى كه در جريان اين سفر دور و دراز تحمل كردهام ، منظور خواهد كرد . من پيشنهاد ايشان را پذيرفتم و بدان عمل كردم . بر اين اميد بودم چون فرمان شاهنشاه فقيد را به كار بستهام مورد تحسين و آفرين قرار خواهم گرفت . امّا اكنون در مىيابم كه نتيجه به گونهء ديگر است ؛ و من هرگز نمىتوانم كالاى خود را به بهايى كمتر از آنچه معين شده بفروشم . اين نكته را نيز با صداقت و ايمان كامل مىگويم كه جان و مال من به اختيار شاهنشاه و ناظر است و مىتوانند دربارهء من به دلخواه و ارادهء خود تصميم كنند ، امّا من به اختيار خود دربارهء بهاى جواهراتم از آنچه توافق شده تخفيفى قايل نمىشوم .
ناظر كه با همه صحنهآراييها و ژستهاى خود نتوانسته بود حرف خود را به كرسى بنشاند و به سود مخدوم خود مرا مقهور سازد ، و در اين كار موفقيّتى نصيبش
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 604
مساهمون: ژان شاردن
ص٦٠٤