بىهمتايى و عظمت و يا تفاوت با ديگران را تثبيت مىكند ؛ بىآنكه جنبهء قبيلهاى داشته باشد . بلكه دايرهء آن گسترده شد تا چنان فراگير شود كه با نقش و تعبيرات آن در طول اين مرحله و پس از آن هماهنگى داشته باشد . و از اين نظر لقب « امام » با على ( ع ) همراه گرديد كه تقريبا براى وى منحصر به فرد است . همان گونه كه ابو بكر با لقب خليفهء رسول اللّه ( ص ) مقارن گشت و عمر بن خطاب امير المؤمنين لقب يافت . با اين تفاوت كه « امام » بيش از تعابير ديگر ، انديشهء امت را مجسم كرده و خلاصه مىكند و با مفردات رياست منطبق است . در لسان العرب آمده است :
« فلانى « امام » قوم است ؛ يعنى اينكه جلوتر از آنان است . همچنين امام به عنوان رئيس نيز به كار مىرود مثل اينكه بگويى : امام مسلمانان . » « 1 »
آيات قرآنى بسيارى با اين معنا در مورد امام و امامت نازل شده است كه از جمله آنها عبارتاند از :
« يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ ، فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا .
» « 2 »
( روزى كه هر گروه از مردم را به پيشوايانشان بخوانيم . نامهء هر كه به دست راستش داده شود ، چون بخواند بيند كه به اندازهء رشتهء باريكى كه درون هستهء خرماست ، به او ستم نشده است . )
«
وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ .
» « 3 »
( و همه را پيشوايانى ساختيم كه به امر ما هدايت مىكردند . و انجام دادن كارهاى نيك و بر پاى داشتن نماز و دادن زكات را به آنها وحى كرديم و همه پرستندهء ما بودند . )
«
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ . قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً ؛ قالَ : وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي ؟ قالَ : لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
. » « 4 »
هامش
( 1 ) ابن منظور ، لسان العرب : ج 12 ، ص 26 .
( 2 ) اسراء : 71 .
( 3 ) انبياء : 73 .
( 4 ) بقره : 124 .