دو سوى نبرد بود كه به ايجاد شكافى انجاميد كه درمانش در جبههء على ( ع ) بدون بازنگرى ريشهاى در تركيب آن به ويژه پس از غياب چند تن از فرماندهان بزرگ ، امكان نداشت .
ولى همانطور كه بيان گرديد ، على ( ع ) در حالتى كشته شد كه به تنظيم سپاه خويش پرداخته بود . و شهادتش حلقهء پايانى نقشهء معاويه براى رسيدن به خلافت را محقق ساخت . مورخ نمىتواند چنين حادثهاى را بدون بررسى شكوكى كه پيرامون آن وجود دارد رها كند . اين شكوك فقط ، به شرايط زمانى ترور على ( ع ) مربوط نمىشود بلكه به نحوهء دراماتيكى اجراى آن نيز ارتباط پيدا مىكند . در روايت آمده است :
« ابن ملجم ، برك بن عبد اللّه و عمرو بن بكر تميمى گرد هم آمده و به بررسى وضعيت حاكم بر مردم پرداختند و واليان خود را سرزنش كردند . و سپس اهالى نهروان را ياد نموده و بر آنان ترحم و دلسوزى روا داشته و گفتند : پس از آنان باقى ماندن ما چه سودى دارد . اگر جان خود را بسپاريم و به سوى ائمه گمراهى برويم و آنان را بكشيم ، بلاد را از آنان آسوده ساخته و انتقام برادرانمان را از آنان مىگيريم ! ابن ملجم - كه از اهالى مصر بود - گفت : من شما را از على ابن ابى طالب ( ع ) آسوده مىكنم .
برك بن عبد اللّه گفت : من نيز شما را از وجود معاوية بن ابو سفيان راحت خواهم كرد .
عمرو بن بكر گفت : من هم جان عمرو بن عاص را برايتان تمام مىكنم . پس با يكديگر پيمان بستند . . . و شمشيرهاى خود را بر گرفته به سمّ آغشته كردند ، و با يكديگر وعده كردند تا هفده شب پس از آغاز ماه رمضان به سوى مأموريت خويش بروند . و آنگاه هر يك به شهر محل استقرار اين سه تن رفتند ، كه قرار بود به قتلشان رسانند . » « 1 »
بدين ترتيب اين سه تن كه لازم بود از خوارج باشند ، در يك زمان براى اجراى مأموريت خويش حركت كردند . ولى روايت تاريخ در مورد انتساب برك و عمرو به حركت خوارج اشاره نكرده است . ابن ملجم موفق شد تا در سحرگاه روز هفدهم ماه رمضان سال چهلم هجرى على ( ع ) را در حالى كه در كوفه به نماز ايستاده بود به قتل برساند . « 2 » اما برك به معاويه آسيب نرسانيد ؛ همچنين شانس با عمرو بن عاص همراه شد
هامش
( 1 ) طبرى : همان ، صص 144 - 143 .
( 2 ) همان ، ص 154 .