و به دليل وقوع يك علت « غير منتظره » در نماز حاضر نشده و از مرگ نجات يافت « 1 » .
در واقع روايت تاريخ مكان گرد هم آيى اين سه نفر را براى ما روشن نمىسازد ، و همچنين شرايط مشتركى را كه موجب شد آنان دور هم جمع شوند و چنين تصميم جسورانهاى را بگيرند بيان نمىكند . و تنها گفته شده كه ابن ملجم اهل مصر است « 2 » ، ولى مكان آمدن دو نفر ديگر مجهول باقى مانده است . يك نفر كندى ( ابن ملجم ) است و يا لا اقل محسوب به قبيلهء كنده است . كه يكپارچه در كنار على ( ع ) جنگيدند و ذكر نشده كه گروهى از آن به خوارج ملحق شده باشند . و نسب فرد ديگر - برك - در روايت تاريخ مجهول باقى مىماند . در نتيجه نمىتوانيم به انگيزههاى حقيقى مشاركتش در « توطئه » پى ببريم . امّا فرد سوم ( عمرو بن بكر ) در تاريخ تميمى خوانده شده است ، يعنى قبيلهاى كه محور خوارج منشق شده از على ( ع ) را تشكيل مىداد . و شايد قاعدتا نسبت به رفيق خود - مرادى كندى - توجيه بيشترى براى قتل خليفه مىداشت . روايت در اين باره حاوى شبهها و ابهاماتى است كه شايد به حد تناقض برسد . و در نتيجه موجب طرح سؤالهايى مىشود كه برخى از آنها عبارتاند از :
1 . چرا ابن ملجم عهدهدار كشتن على ( ع ) گرديد و با توجه به اينكه اهل مصر بود چرا مأموريت قتل والى آن - عمرو بن عاص - به وى واگذار نشد ؛ در حالى كه آشنايى او با موقعيت مكانى ، اجراى مأموريتش را تسهيل مىكرد ؟
2 . آيا انگيزهء اين اقدام به گونهاى كه روايت تاريخ ترسيم مىكند از « اصولى بودن » برمىخاست ؟ زيرا كه خيلى زود انگيزهء ديگرى مطرح مىشود . كه شايد علت مستقيم عمليات ترور بوده باشد . يعنى علاقهاى كه ابن ملجم به « زنى بسيار زيبا » پيدا كرد و او نيز شرط موافقتش با ازدواج را كشتن على ( ع ) قرار داد « 3 » .
3 . آيا در آن زمان و در اماكنى كه از يكديگر فاصله بسيار داشتند . امكان تعيين وقت به اين صورت دقيق شدنى بود ؟
4 . آيا علل اعلام شده ، عوامل واقعى انگيزش اين سه توطئهگر بود ، يا آنكه داستان
هامش
( 1 ) همان ، ص 149 .
( 2 ) طبرى ، همان ، 144 .
( 3 ) همان : ج 5 ، ص 144 .