معتصم قصرى در بخش شرقى ساخت . « 1 » سپس درصدد يافتن پايتخت جديدى براى ارتش نوين ترك خود برآمد . بغداد براى استقرار سربازانش شهر شلوغى بود ، و مردم و گروههاى قديمى ارتش با سپاهيان ترك او مخالف بودند ، و وى از آشوب بيم داشت . در دورهء سامرّا ( 220 - 278 ) بغداد ديگر كانون توجه خلفا نبود ، « 2 » ولى مركز عمدهء تجارت و فعاليتهاى فرهنگى باقى ماند .
هنگامى كه مستعين از سامرّا به بغداد نقل مكان كرد بار ديگر بغداد از آشوب تركان آسيب ديد و در سراسر سال 251 در محاصرهء قواى معتزّ قرار داشت . در اين دوره ، رصافه تا سوق الثلاثاء ( تا شارع سموئل امروزى ) امتداد يافت . مستعين بغداد را مستحكم كرد ؛ حصار بخش شرقى از دروازهء شمّاسيّه تا سوق الثلاثاء ادامه پيدا كرد ، و از طرف غرب از قطيعهء امّ جعفر در پيرامون محلّات تا صراة توسعه يافت و خندق مشهور طاهر در پيرامون آن حفر شد . « 3 » در طول محاصره ، خانهها ، دكانها ، و باغهاى بيرون حصار شرقى را بنا به ضرورتهاى دفاعى خراب كردند « 4 » و محلّات شرقى شمّاسيّه ، رصافه و مخرّم به سختى آسيب ديد .
در 278 معتمد سرانجام به بغداد بازگشت . وى قصر حسنى را از پوران خواسته بود و پوران آن را تعمير كرد و به شيوهاى كه در خور خليفه بود آراست و سپس به وى تقديم كرد . « 5 » سپس معتضد در 280 قصر را بازسازى كرد ، اراضى آن را توسعه داد و ساختمانهاى جديدى به آن افزود و در زمينهاى مطامير ( سياه چال ) آن زندانهايى ساخت . وى
هامش
( 1 ) . يعقوبى ، ص 225 ، - خطيب ، ص 47
( 2 ) . - يعقوبى ، ج 2 ، ص 208 ؛ اربلّى ، ص 161
( 3 ) . طبرى ، سلسلهء 3 ، ص 1851
( 4 ) . طبرى ، سلسلهء 3 ، ص 1571
( 5 ) . - ابن جوزى ، منتظم ، ج 5 ، ص 144