مصالح ساختمانى و سختگيرى منصور را در نظارت بر محاسبات در نظر بگيريم ، اين رقم قابل قبول خواهد بود .
در 157 منصور قصرى در كنار دجله و پايينتر از دروازهء خراسان با باغهاى وسيع ساخت و آن را خلد ناميد . اين محل بدون پشه بود و به سبب خنكى هوايش شهرت داشت . اين نام يادآور بهشت بود . « 1 »
ملاحظات سوق الجيشى و سياست منصور در مورد تقسيم لشكر و كمبود فضا به زودى خليفه را بر آن داشت كه اردوگاهى براى وارث خود مهدى در بخش شرقى دجله بسازد . اردوگاه مهدى در بخش مركزى قرار داشت ( بعدها به تقليد از قصرى كه هارون ساخت رصافه ناميده شد ) ، و قصر او و مسجد نيز در همانجا ساخته شد ، و پيرامون آنها را منازل افسران و ملتزمان احاطه كرده بود . بخش بازرگانى به زودى در سوقهاى مشهور باب الطاق شكل گرفت . ديوار و خندق پيرامون اردوگاه مهدى بخش نظامى را آشكار مىساخت . كار در 151 آغاز شد و در 157 به پايان رسيد . رصافه تقريبا مقابل شهر منصور بود . « 2 »
3 . بغداد از هارون تا آل بويه
بغداد از حيث بناها ، فعاليتهاى بازرگانى ، ثروت ، و جمعيّت بسرعت توسعه يافت . تراكم جمعيت در شرق بغداد بود ، زيرا مردم بر اثر
هامش
( 1 ) . طبرى ، سلسلهء 3 ، ص 379 ؛ خطيب ، ص 14 ؛ ياقوت ، ج 2 ، ص 783 ؛ ابن جوزى ، مناقب ، ص 12 ؛ ابن اثير ، ج 6 ، ص 71 ؛ ابن فقيه ، ب 37 پ
( 2 ) . يعقوبى ، بلدان ، ص 251 - 253 ؛ اصطخرى ، ص 83 - 84 ؛ خطيب ، ص 23 - 25 ؛ ابن جوزى ، مناقب ، ص 12 - 13 ؛ مقدسى ، ص 121 ؛ المحاسن ، ج 2 ، ص 16 ؛ ياقوت ، ج 2 ، ص 78