صميمى او به نام الكساندر آرخيلويچ اهل كارتيل و همچنين عدهاى از گرجىهاى مقيم اطراف مسكو او را با اوضاع كشور خود آشنا كردند . « 1 » و كنسول روسيه در شماخى و بازرگانان ساكن اين شهر و نيز چند تن از انگليسىهايى كه در كمپانى روسيه كار مىكردند اطلاعاتى درباره مسائل تجارى به او دادند .
يكى از خصايص عالى پطر كبير علاقهء او به امور اقليتهاى عيسوى در ايران بود ، « 2 » زيرا از مصايب آنان حكايت بسيارى از دهان الكساندر آرخيلويچ و ساير گرجىها و ارمنىها شنيده بود . احتمال دارد كه پطر كبير نسبت به اين امر در آغاز قرن هيجدهم ذى علاقه شده بود .
هنگامى كه پطر در سال 1698 از سفر انگلستان باز مىگشت ، ناخدا جان پرى « 3 » را كه سابقا مهندس سد سازى و افسر دريايى بود با خود آورد و او را مأمور ساختن ترعهاى ميان ولگا و دون « 4 » و مشاور كشتى سازى كرد . پرى در مورد تجارب خود در روسيه مىنويسد : « تزار قصد دارد كشتىهايى براى جستوجوى بنادرى در قسمت شرق بحر خزر بفرستد و مىخواهد در آنجا بندرى به منظور تشويق تجارت با تاتارى بزرگ بسازد . » « 5 » پرى مىنويسد كه رودخانههاى زيادى به درياى خزر مىريزد ، ولى چون روسها علاقهاى به دريانوردى نداشتهاند توجهى به آنها نكردهاند . براى جبران اين غفلت ، شاهزاده گاليت سين « 6 » در سال 1699 يك نفر نقشه بردار دانماركى ، به نام شل تروپ « 7 » ، را مأمور كرد كه نقشهء سواحل بحر خزر را بكشد و نشان دهد چه رودهايى به آن مىريزد . بعد از آن كه پرى از شل تروپ تقاضا كرد عمق چند نقطه را تعيين كند ، نقشه بردار دانماركى كار خود را شروع كرد ، ولى هنوز به جايى نرسيده بود كه به دست ايرانىها گرفتار و زندانى شد و در آن حال كه فرمان آزادى او از اصفهان صادر گرديد در نتيجهء تب شديدى درگذشت .
هامش
( 1 ) .N . Berdzenishvili , I . Javakhishvili and S . Janasha , Istoriya Gruzzii p . 397( 2 ) . پطر نسبت به عيسويان پيرو آيين ارتدكس در بالكان و لهستان همان سياست را مرعى داشت .
( 3 ) . پرى اظهار داشته است كه آنتونى جن كين سن و همراهانش اولين كسانى بودند كه عمق بعضى نقاط درياى خزر را تعيين كردند و اين موضوع حقيقت دارد . رجوع شود به كتاب او :State of Russia , 1 . 163كريستوفر برو( Borough )و آرتور ادواردز و ساير اعضاى كمپانى روسيه ضمن عبور از درياى خزر چند سال بعد عمق قسمتهايى از آن را تعيين كردند و در اين وقت ( 1579 ) عازم ايران بودند . -Muller , Sammhung Russischer Geschichte , vo 1 . VII , pp . 476 - 8. ( 4 ) . مسئلهء حفر ترعهاى ميان ولگا و دون در زمان پطر كبير تازگى نداشت ، زيرا در قرن شانزدهم و هفدهم بر سر اين موضوع ميان تركيه و روسيه اختلافاتى به وجود آمده بود . در ازمنهء قديمه ، تركها اول ، به اين خيال افتاده بودند . - مقالهء دكتر خليل اينال سيك( Inalcik )تحت عنوان :" Osmanli - Rus Rekabetinin Mesei ve Don - Volga Kanali Tesebusu Belleten no XII ( Ankara ,402 - 349 .pp، ( 1948
( 5 )The State of Russia under the Present Czar , p . 141( 6 ) .Galitzin( 7 ) .Sheltrup