ايرانىها نه تنها مبلغان يسوعى مقيم آن شهر را آزار مىدهند ، بلكه با بازرگان روسى در آنجا نيز بدرفتارى مىكنند . وى مىنويسد : « اين اشخاص مرتبا اظهار مىدارند كه تزار به سهولت مىتواند به آن قسمت حمله كند و انتقام ظلم و ستمى را كه متحمل مىشوند بكشد . ديگران مىگويند از اين واقعه ناراحت نخواهند شد ، زيرا در تحت حكومت تزار خوشتر خواهند بود تا اين كه از يكى از شاهزادگان خود اطاعت كنند . حتى بيمى نداشتند كه بگويند از خود دفاع نخواهند كرد ، بلكه از پيغمبرشان خواهند خواست كه چنين اتفاقى روى دهد . مسلما تزار به آسانى خواهد توانست اين كار را انجام دهد . » « 1 »
اما سخن از حملهء روسها در آن وقت مورد نداشت . تزار اگر چه بسيار جاه طلب و فعال بود ، ولى چون سرگرم امور ديگرى بود ، وقت و وسيلهء لشكركشى و ماجراجويى در ماوراى قفقاز و بحر خزر را نداشت . در سال 1700 جنگ طولانى او با سوئد كه بيست و يك سال ادامه يافت آغاز شد . به علاوه ، سلسله انقلابهايى در اوايل قرن هجدهم در حاجى ترخان و باشكيرى و در حوالى رودخانه دون به وقوع پيوست . مهمترين اين انقلابات در باشكيرى روى داد و تا سال 1711 ادامه يافت . در 1709 كشمكش با سوئد به مرحلهء جديدى در آمد و به پيروزى پطر كبير در پولتاوا ختم شد و دو سال بعد پطر دوباره با تركيه در افتاد ، ولى در استانى لشت « 2 » نزديك رودخانهء پروث « 3 » شكست خورد ( ژوئيه 1711 ) . با در نظر گرفتن اين تحولات ، معلوم بود كه پطر كبير نمىتواند دربارهء ايران سياست معين و ثابتى داشته باشد و مجبور بود چند سالى فقط براى پيش رفت تجارت روسيه در ايران سعى كند . هم چنان كه وقايع بعدى نشان داد ، پطر كبير به هيچ وجه دست از مقاصد خود دربارهء ايران بر نداشت .
در پائيز 1708 ، به دربار ايران خبر رسيد كه سفيرى از طرف روسيه ، به نام اسرائيل اورى « 4 » ، به همراهى عدهء زيادى به شماخى رسيده است و قصد دارد به اصفهان بيايد . به زودى شايع شد كه اورى خود را از نسل پادشاهان ديرين ارمنستان مىداند و علنا در شماخى گفته است كه دست از حقوق خود بر نخواهد داشت . ايرانىها از اين خبر بسيار مضطرب و نگران شدند و مبلغان كاتوليك خبر يافتند كه اورى تصميم دارد آنها را از ايران اخراج كند . بازرگانان اروپايى مقيم اصفهان نيز پريشان و مشوش شدند ، زيرا مىترسيدند يكى از مقاصد اورى توسعهء تجارت روسيه و به ضرر آنها باشد . تمام اين دستهها در بزرگ كردن خطر پيش شاه هم داستان شدند تا وى را از پذيرفتن سفير روسيه باز دارند . شايع بود كه از قديم ارامنه گفته بودند كه كشورشان
هامش
( 1 ) . سفرنامه ، جلد دوم ، ص 163 . در همان صفحه دوبروين مىنويسد كه باكو بندرگاه مناسبى است و تصرف آن براى تزار مفيد است زيرا در مجاورت كشور او قرار دارد و براى اتباع او كه مدتى است در آن ناحيه به تجارت مشغولاند منافع بسيار دارد .
( 2 ) .Stanileshte( 3 ) .Pruth( 4 ) .Israel ori